Ислом динида баъзи кун ва кечалар алоҳида фазилатга эга бўлиб, уларда қилинган ибодатларга улуғ савоблар ваъда қилинган. Ана шундай муборак кунлардан бири — ташриқ кунларидир. Бу кунлар Қурбон ҳайити билан боғлиқ бўлиб, Аллоҳни кўп зикр қилиш, такбир айтиш, қурбонлик қилиш, шукр ва хурсандчилик кунлари ҳисобланади.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бу кунларни ейиш, ичиш ва Аллоҳни зикр қилиш кунлари деб таърифлаганлар.
Ташриқ кунлари нима?
Ташриқ кунлари — Зулҳижжа ойининг 11, 12 ва 13-кунларидир. Айрим уламолар Қурбон ҳайитининг биринчи куни — 10-зулҳижжани ҳам қўшиб айтадилар. Аммо асосий ташриқ кунлари уч кундир.
“Ташриқ” сўзи араб тилида:
التشريق яъни “қуёшга қўйиш”, “қуёшда қуритиш” маъноларини англатади. Илгари араблар қурбонлик гўштларини қуёшда қуритганлари учун ушбу кунлар “айёмут-ташриқ” деб номланган.
Қуръонда ташриқ кунлари
Аллоҳ таоло марҳамат қилади: “Саноқли кунларда Аллоҳни кўп зикр қилинглар.”
(Бақара сураси, 203-оят)
Муфассирлар, жумладан Абдуллоҳ ибн Аббос, Имом Табарий ва бошқа уламолар ушбу “саноқли кунлар”дан мурод ташриқ кунлари эканини айтганлар.
Бу кунларда такбир, таҳлил, таҳмид ва бошқа зикрларни кўпайтириш суннатдир.
Ташриқ такбирлари
Ташриқ кунларининг энг машҳур амалларидан бири — ташриқ такбирларидир.
Такбир матни:
الله أكبر الله أكبر لا إله إلا الله والله أكبر الله أكبر ولله الحمد
Маъноси: “Аллоҳ буюкдир, Аллоҳ буюкдир. Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ. Аллоҳ буюкдир, Аллоҳ буюкдир ва ҳамд Аллоҳгадир.”
Ҳанафий мазҳабида бу такбирлар Арафа куни бомдод намозидан бошлаб, ташриқнинг охирги куни аср намозигача ҳар фарз намозидан кейин айтилади.
Бу амал саҳобалардан ривоят қилинган бўлиб, мусулмонларда Аллоҳнинг улуғлигини эълон қилиш маъносини англатади.
Ҳадисларда ташриқ кунлари
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам дедилар: “Ташриқ кунлари ейиш, ичиш ва Аллоҳни зикр қилиш кунларидир.”
Муслим ривояти.
Яна бир ҳадисда: “Аллоҳ наздида энг улуғ кун — Қурбонлик куни, кейин эса Қарр кунидир.”Aбу Довуд ривояти.
“Қарр куни” — ташриқнинг биринчи куни, яъни 11-зулҳижжа кунидир.
Нима учун бу кунлар фазилатли?
Аллоҳни зикр қилиш кунлари
Бу кунларда такбир, таҳлил, тасбеҳ ва дуоларни кўпайтириш буюрилган. Чунки мўминнинг қалби зикр билан тирилади.
Аллоҳ таоло айтади:
فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ“Мени зикр қилинглар, Мен ҳам сизларни эслайман.”(Бақара сураси, 152-оят)
Қурбонлик ва шукр кунлари
Бу кунлар Иброҳим алайҳиссаломнинг буюк итоати ва қурбонлик воқеасини эсга солади. Мусулмонлар қурбонлик қилиб, Аллоҳга яқинлик излайдилар.
3. Хурсандчилик кунлари
Ислом инсонни доим ғамгинликка чақирмайди. Ҳалол хурсандчилик ҳам ибодатнинг бир кўринишидир. Шунинг учун ҳайит ва ташриқ кунларида рўза тутиш ман қилинган.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам дедилар: “Расулуллоҳ соллаллоҳу адлайҳи васаллам ташриқ кунларида рўза тутишдан қайтардилар.” Муслим ривояти.
Салафи солиҳиннинг эътибори
Умар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳу ташриқ кунларида баланд овозда такбир айтар эдилар. Бозорлар, масжидлар такбир садолари билан тўлар эди.
Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳу ҳам ташриқ кунларида йўлда, бозорда, минада такбирни кўп айтганлар.
Бу ҳол мусулмон жамиятининг Аллоҳга бўлган муҳаббати ва итоатини намоён қилган.
Бугунги кун учун ибратлар
Ташриқ кунлари бизга қуйидаги ҳақиқатларни ўргатади:
Неъмат учун шукр қилиш;
Аллоҳни кўп зикр қилиш;
Мусулмонлар бирлиги ва ҳайит руҳини сақлаш;
Қурбонлик орқали саховатни кучайтириш;
Иброҳим алайҳиссаломнинг таслимиятидан ибрат олиш.
Ташриқ кунлари — оддий кунлар эмас, балки Аллоҳни зикр қилиш, шукр айтиш, қурбонлик қилиш ва мусулмонлар хурсандчилигини намоён этадиган муборак кунлардир. Бу кунларни беҳуда ишлар билан эмас, такбир, тиловат, дуо ва яхши амаллар билан ўтказиш ҳар бир мўмин учун катта саодатдир.
Аллоҳ таоло барчамизни ташриқ кунларининг фазилатидан баҳраманд этсин, қилган ибодатларимизни қабул айласин.
Муҳриддин Абдуллаев,
Косонсой тумани “Аълохон махдум” жоме
масжиди имом ноиби
