Инсон ҳаётида шундай касб ва мақомлар борки, уларнинг қадрини биргина сўз билан ифодалаб бўлмайди. Ана шундай улуғ мақомлардан бири — устозликдир. Чунки устоз инсонга фақат билим бермайди, балки унинг қалбига маърифат уруғини сочади, фикрини уйғотади, ҳаёт йўлини ёритади, эзгулик билан ёмонликни ажратишни ўргатади.
Устоз — бир авлоднинг эмас, келажак авлодларнинг ҳам тарбиячиси. Бугун бир ўқувчига берилган тўғри насиҳат эртага унинг оиласида, жамиятда, ҳатто бутун миллат тақдирида ўз аксини топиши мумкин. Шу маънода устознинг меҳнати кўзга кўринмас, аммо самараси ниҳоятда улкан хазинадир.
Қуръони каримда Аллоҳ таоло шундай марҳамат қилади:
هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ
«Биладиганлар билан билмайдиганлар тенг бўлурми?!» (Зумар сураси, 9-оят).
Илмнинг қадри улуғ бўлганидек, илмни инсонларга етказувчи устознинг мақоми ҳам юксакдир. Зеро, устоз — илм билан жаҳолат ўртасидаги кўприкдир.
Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам ўзларининг вазифаларини таълим ва тарбия билан боғлаб шундай деганлар:
إِنَّمَا بُعِثْتُ مُعَلِّمًا
«Мен, албатта, муаллим қилиб юборилдим».
Бу муборак маъно устозликнинг қанчалар шарафли вазифа эканини кўрсатади. Пайғамбарлар инсонларга ҳақиқатни ўргатган, уларни ахлоққа, покликка, адолатга ва эзгуликка чақирганлар. Шунинг учун ҳақиқий устозлик — пайғамбарлар меросига яқин шарафли хизматдир.
Устоз — миллат келажагининг меъмори
Ҳар бир миллатнинг эртанги куни унинг ёш авлоди қандай тарбия топишига боғлиқ. Ёш авлоднинг қалбига илм, ватанпарварлик, ҳалоллик, меҳр-оқибат ва масъулият туйғуларини сингдиришда устозларнинг ўрни беқиёс.
Бугун устоз дарс бераётган бола эртага шифокор, муҳандис, олим, тадбиркор, раҳбар, муаллим ёки ота-она бўлади. Демак, устознинг қўлида фақат бир ўқувчининг эмас, балки келажакнинг тақдири ҳам турибди.
Шунинг учун устозликка оддий касб деб қараш мумкин эмас. Бу — омонат. Бу — масъулият. Бу — миллат олдидаги хизмат.
Алишер Навоий бобомизнинг:
«Кимки бир кўнгли бузуқнинг кўнглини шод айлади, Гўё улким, жумла оламни обод айлади»,
деган ҳикматли мисралари устозликка ҳам жуда мос келади. Чунки устоз бир ёшнинг қалбини илм ва эзгулик билан обод қилса, аслида бутун жамиятнинг маънавий ободлигига ҳисса қўшган бўлади.
Буюк инсонлар ортида буюк устозлар бор
Тарихга назар ташласак, буюк алломаларнинг камолотида устозларнинг ўрни беқиёс бўлганини кўрамиз.
Имом Бухорий раҳматуллоҳи алайҳ каби буюк муҳаддислар илм йўлида устозлардан таълим олдилар, уларнинг олдида тиз чўкиб илм ўргандилар. Имом Термизий, Абу Али ибн Сино, Беруний, Мирзо Улуғбек ва бошқа буюк зотларнинг илм йўлидаги камолоти ортида устоз-шогирд анъанаси турган.
Уларнинг илми асрлардан ошиб бизгача етиб келган бўлса, бугунги устознинг меҳнати ҳам келажак авлодларга таъсир қилади.
Балки бугун оддий партада ўтирган бир бола эртага ўз даврининг буюк олими бўлар. Балки унинг қалбидаги иқтидорни биринчи бўлиб айнан устози кўрар.
Шунинг учун устознинг меҳнатида «оддий» деган тушунча йўқ.
Устозни қадрлаш — илмни қадрлашдир
Шогирднинг устозга бўлган ҳурмати унинг илмга бўлган ҳурматини кўрсатади.
Устознинг ёши, мансаби ёки мавқеидан қатъи назар, унга ҳурмат билан муомала қилиш — одоб белгисидир. Чунки илм ҳурмат билан қалбга жойлашади.
Устозни ҳурмат қилиш дегани унинг ҳар бир гапини кўр-кўрона қабул қилиш эмас, балки унинг меҳнатини қадрлаш, одоб билан муомала қилиш, насиҳатини тинглаш ва илмни ҳаётда намоён этишдир.
Бугунги шогирд эртага ўзи устоз бўлиши мумкин. Шунинг учун устозга кўрсатилган ҳурмат — келажакда ўзимизга қайтиб келадиган яхшиликдир.
Авазбек Тўраев,
Норин тумани «Қурбон ота» жоме
масжиди имом-хатиби
