Инсон ҳаётидаги энг улуғ неъматлардан бири – ота-онадир. Уларнинг меҳри, тарбияси ва дуоси инсон тақдирига бевосита таъсир қилади. Шу боис Ислом таълимотида ота-онага хизмат қилиш энг олий ҳиммат, энг буюк фазилатлардан бири сифатида таъкидланган.
ОТА-ОНАГА ЯХШИЛИК – ТАВҲИДДАН КЕЙИНГИ БУЮРУҚ
Аллоҳ таоло Қуръони каримда шундай марҳамат қилади: “Парвардигоринг фақат Унинг Ўзига ибодат қилишингизни ва ота-онага яхшилик қилишингизни амр этди.”(Исро сураси, 23-оят)
Мазкур оятда Аллоҳ таоло тавҳид амридан сўнг дарҳол ота-онага эҳсон қилишни зикр қилмоқда. Тафсир уламолари айтадиларки, бу тартиб – ота-онанинг ҳаққи қанчалик улуғ эканини кўрсатади.
Ибн Касир раҳматуллоҳи алайҳи тафсирида шундай дейди: “Аллоҳ таоло бандаларга Ўзига ибодат қилишни буюрди ва шу билан бирга ота-онага яхшиликни боғлаб қўйди. Бу уларнинг ҳаққи ниҳоятда буюклигини англатади.”
“УФФ” ДЕМАСЛИК – ИСЛОМ ОДОБИ
Оятнинг давомида Аллоҳ таоло шундай дейди: “Уларга ‘уфф’ ҳам дема, уларни жеркима.”(Исро, 23)
“Уфф” – энг кичик озор ифодасидир. Агар шу даражадаги сўз ҳам ман этилган бўлса, демак ундан каттароқ озор бериш албатта қаттиқ гуноҳдир.
Ҳазрати Ато ибн Абу Рабоҳ (раҳматуллоҳи алайҳи) айтадилар: “Агар ‘уфф’дан ҳам кичикроқ озор бўлганида, Аллоҳ уни ҳам ман қилар эди.”
ОТА-ОНАГА ХИЗМАТ – ЭНГ АФЗАЛ АМАЛ
Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) ривоят қилади:
“Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан сўрадим: ‘Аллоҳга энг маҳбуб амал қайси?’
У зот дедилар: ‘Намозни вақтида ўқиш.’
Сўрадим: ‘Сўнг қайси?’
Дедилар: “Ота-онага яхшилик қилиш.”
Диққат қилинг: жиҳоддан ҳам олдин ота-онага яхшилик зикр қилинмоқда. Бу эса ота-она хизмати қанчалик олий ҳиммат эканини кўрсатади. (Бухорий, Муслим)
ОТА-ОНАНИНГ РИЗОЛИГИ – АЛЛОҲНИНГ РИЗОЛИГИ
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам марҳамат қилганлар:“Парвардигорнинг розилиги ота розилигида, Парвардигорнинг ғазаби эса ота ғазабидадир.” (Термизий)
Уламолар бу ҳадисни шарҳлаб, “ота” сўзи бу ерда ота-онанинг иккаласини ҳам қамраб олишини айтадилар.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар:“Сизларга энг катта гуноҳлар ҳақида хабар берайми?”
Саҳобалар: “Албатта, ё Расулуллоҳ!” дедилар.
У зот дедилар: “Аллоҳга ширк келтириш ва ота-онага осий бўлиш.” (Бухорий)
Ширкдан кейин дарҳол ота-онага осийлик зикр қилинмоқда. Бу эса унинг қанчалик оғир гуноҳ эканини кўрсатади.
САЛАФЛАР ҲАЁТИДА ОТА-ОНАГА ХИЗМАТ
Имом Абу Ҳанифа (раҳматуллоҳи алайҳи) онасини масжидга олиб бориб, унинг саволларига жавоб бериш учун бошқа олимлардан фатво сўрар эдилар, онасининг кўнглини олиш учун ўз илмини ҳам четга сурар эдилар.
Имом Бухорий (раҳматуллоҳи алайҳи) ҳар дуосида онасини унутмас эдилар.
Увайс Қараний (раматуллоҳи алайҳи) эса онасини парвариш қилиш сабабли Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келолмаган, аммо Пайғамбаримиз унинг мақомини саҳобаларга баён қилганлар.
ХУЛОСА
Ота-онага хизмат – оддий ахлоқий бурч эмас, балки ибодатдир. У – жамият барқарорлигининг пойдевори, Аллоҳ розилигининг калити, дуолар қабул бўлишининг сабабидир.
Ҳақиқий олий ҳиммат – мансаб ёки мол-дунё эмас, балки қариб қолган ота-онанинг дуосини олишдир.
Аллоҳ таоло барчамизни ота-онамизга сидқидилдан хизмат қилувчи, уларнинг розилигини қозонувчи ва жаннатга улар сабабли кирувчи бандаларидан қилсин.
Қодирхон Азизов,
Косонсой туман бош имом хатиби
