Ислом динида фарзанд тарбияси энг муҳим ва масъулиятли вазифалардан бири ҳисобланади. Фарзанд — Аллоҳ таолонинг ота-онага берган улуғ неъмати ва омонатидир. Уни иймонли, одобли, илмли, меҳр-оқибатли ва солиҳ инсон қилиб тарбиялаш ота-онанинг асосий бурчларидан биридир.
Қуръони каримда фарзанд тарбияси ҳақида Аллоҳ таоло марҳамат қилади: «Эй иймон келтирганлар! Ўзларингизни ва аҳли оилаларингизни ёқилғиси одамлар ва тошлар бўлган дўзахдан сақлангиз» (Таҳрим сураси, 6-оят).
Бу оят ота-оналарга ўзларини ва фарзандларини ёмонликдан асраш, уларга иймон, ибодат ва гўзал ахлоқни ўргатиш масъулиятини эслатади.
Луқмон алайҳиссаломнинг фарзандига насиҳати
Аллоҳ таоло Қуръони каримда Луқмон ҳакимнинг ўғлига қилган насиҳатларини баён қилган:
Аллоҳга ширк келтирмаслик: «Эй ўғилчам! Аллоҳга ширк келтирмагин. Албатта, ширк улкан зулмдир» (Луқмон сураси, 13-оят).
Намозни адо этиш: «Эй ўғилчам! Намозни тўкис адо эт, яхшиликка буюр ва ёмонликдан қайтар...» (Луқмон сураси, 17-оят).
Камтарлик ва гўзал хулқ: «Одамлардан юзингни бурма ва ер юзида кибр-ҳаво билан юрма. Албатта, Аллоҳ барча кибрли, мақтанчоқ кимсаларни суймас» (Луқмон сураси, 18-оят).
Ушбу оятлар фарзанд тарбиясида иймон, намоз, яхшилик, сабр ва камтарликнинг нақадар муҳимлигини кўрсатади.
Ҳадиси шарифларда фарзанд тарбияси
Расулуллоҳ алайҳиссалом марҳамат қилганлар: «Ҳар бирингиз масъулдирсиз ва ҳар бирингиз ўз раиятингиздан сўраласиз».
Бу ҳадис ота-она фарзандларининг тарбияси, одоби ва камолоти учун масъул эканини билдиради.
Яна Расулуллоҳ алайҳиссалом дедилар: «Ким раҳм қилмаса, унга раҳм қилинмайди».
Демак, фарзандни меҳр-шафқат, ширин сўз ва яхши муомала билан тарбиялаш муҳимдир.
Исломда фарзанд тарбиясининг 10 та асосий қоидаси
Иймонли қилиб тарбиялаш. Фарзандга Аллоҳ таолони танитиш, Унинг неъматлари ва марҳамати ҳақида тушунтириш.
Намозга ўргатиш. Болани ёшига мос равишда намозга ўргатиб бориш ва ота-онанинг ўзи ҳам намозда намуна бўлиши.
Ҳалол ва ҳаромни тушунтириш. Ҳалол ризқ, ростгўйлик, омонатдорлик ва ҳалол меҳнатга ўргатиш.
Одоб-ахлоқни шакллантириш. Салом бериш, катталарни ҳурмат қилиш, кичикларга иззат кўрсатиш ва ширин сўзли бўлишни ўргатиш.
Илм олишга рағбатлантириш. Диний ва дунёвий илмларни эгаллашга қизиқтириш.
Ростгўйликка ўргатиш. Ғаразсиз бўлиш, ёлғон гапирмаслик, ваъдага вафо қилиш ва ўз хатосини тан олишга ўргатиш.
Меҳр-муҳаббат кўрсатиш. Фарзандни тинглаш, унинг ҳис-туйғуларини тушуниш ва яхши ишларини эътироф этиш.
Яхши дўст танлашга ёрдам бериш. Фарзандни яхши хулқли, одобли ва илмга интилувчан инсонлар билан дўстлашишга ундаш.
Вақтни қадрлашга ўргатиш. Ибодат, ўқиш, меҳнат, оила ва дам олиш учун тўғри вақт ажратишни ўргатиш.
Ўзи намуна бўлиш. Ота-она фарзандига насиҳат қилиш билан бирга, ўз хатти-ҳаракатлари орқали ҳам гўзал ахлоқни кўрсатиши лозим.
Аллоҳ таоло барчамизнинг фарзандларимизни солиҳ, иймонли, одобли, илмли ва эл-юртга наф келтирадиган инсонлардан қилсин. Омин!
Толибжон Шарипов,
Чортоқ туман бош имом-хатиби
