Ислом дини тинчлик, биродарлик, меҳр-оқибат ва ўзаро ҳурмат динидир. Динимиз инсонларни яхшиликка, бирликка ва ҳамжиҳатликка чақиради. Фитна эса инсонлар ўртасида адоват, низолар, келишмовчилик ва бузғунчиликнинг тарқалишига сабаб бўладиган катта хавфлардан биридир.
Фитна туфайли дўстлар бир-бирига душман бўлиши, оилалар орасига совуқлик тушиши, жамиятда тинчлик ва осойишталик бузилиши мумкин. Шунинг учун ҳар бир мусулмон фитнанинг зарарини англаши ва ундан сақланишга ҳаракат қилиши лозим.
1. Қуръони каримда фитна ҳақида
Аллоҳ таоло Қуръони каримда марҳамат қилади:
وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ
«Фитна қотилликдан ҳам оғирроқдир». (Бақара сураси, 191-оят мазмуни))
Ушбу оят фитнанинг нақадар хавфли эканини кўрсатади. Чунки фитна инсонлар ўртасида адоват ва нафратни кучайтириб, катта низолар ва оғир оқибатларга сабаб бўлиши мумкин. Биргина ёлғон хабар, туҳмат ёки адоват уйғотувчи сўз сабабли кўплаб инсонлар зарар кўриши мумкин.
Шунинг учун мусулмон киши ҳар бир гапни ўйлаб гапириши, ҳар бир хабарни текшириши ва одамлар орасига низо солишдан сақланиши керак.
Аллоҳ таоло яна марҳамат қилади:
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ
«Мўминлар биродардирлар. Бас, икки биродарингизнинг орасини ислоҳ қилинглар». (Ҳужурот сураси, 10-оят)
Бу оят мусулмонлар ўртасидаги биродарликнинг нақадар муҳимлигини билдиради. Агар икки инсон ёки икки гуруҳ ўртасида келишмовчилик юзага келса, уни янада кучайтириш эмас, балки адолат ва ҳикмат билан яраштириш лозим.
Ҳақиқий мўмин инсон одамларни уриштирадиган эмас, уларни яраштирадиган, адоватни кучайтирадиган эмас, меҳр-оқибатни оширадиган инсондир.
2. Ҳадиси шарифларда фитнанинг ёмони
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам инсонларни тилини тийишга, бошқаларга озор бермасликка ва мусулмонлар ўртасидаги муносабатларни асрашга ўргатганлар.
Биринчи ҳадис:
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам марҳамат қилганлар: «Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган бўлса, яхши гап гапирсин ёки сукут сақласин». (Имом Бухорий ва Имом Муслим ривояти)
Ушбу ҳадис ҳар бир мусулмон учун катта тарбиявий қоидадир. Инсон гапиришдан олдин унинг фойдаси ва зарарини ўйлаши керак. Агар айтиладиган сўз яхшиликка хизмат қилса, уни айтиш лозим. Агар у бировнинг кўнглини оғритса, адоватни кучайтирса ёки фитнага сабаб бўлса, сукут сақлаш афзалдир.
Баъзан инсон бир оғиз сўзи билан икки кишини яраштиради, баъзан эса ўйламай айтилган бир оғиз сўзи билан улар орасидаги ишончни бузади. Демак, тилни асраш фитнадан сақланишнинг муҳим йўлларидан биридир.
Иккинчи ҳадис:
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам марҳамат қилганлар: «Мусулмон — бошқа мусулмонлар унинг тили ва қўлидан омонда бўлган кишидир». (Имом Бухорий ва Имом Муслим ривояти)
Бу ҳадис мусулмон кишининг одоби ва гўзал хулқини баён қилади. Бошқаларга ёлғон гапириш, туҳмат қилиш, ҳақоратлаш, уларнинг орасига низо солиш мусулмонлик одобига зид ишлардандир.
Ҳақиқий мусулмон ўз сўзи ва амали билан бошқаларга зарар етказмасликка ҳаракат қилади. У инсонлар ўртасида тинчликни сақлайди, биродарликни мустаҳкамлайди ва келишмовчиликларни яхшиликка ҳал қилишга интилади.
3. Фитнанинг оқибатлари
Фитнанинг оқибатлари жуда оғир бўлиши мумкин. Жумладан:
Биродарликнинг бузилиши. Бир-бирини ҳурмат қилган инсонлар орасида шубҳа ва адоват пайдо бўлади.
Оилаларнинг пароканда бўлиши. Эр-хотин, қариндошлар ва яқинлар орасига низо тушиши мумкин.
Жамият тинчлигининг бузилиши. Одамлар ўртасида келишмовчилик ва ишончсизлик кучаяди.
Гунҳларнинг кўпайиши. Ғийбат, туҳмат, ёлғон ва ноҳақлик каби иллатлар тарқалади.
Илм ва ҳақиқатнинг қадрсизланиши. Одамлар текширилган далилларга эмас, миш-миш ва асоссиз хабарларга эргашиб қолишлари мумкин.
Айниқса, бугунги кунда ижтимоий тармоқларда тарқаладиган хабарларга эҳтиёткорлик билан муносабатда бўлиш зарур. Ҳар қандай маълумотни текширмасдан тарқатиш, бировни далилсиз айблаш ёки одамларни бир-бирига қарши қўйиш фитнага сабаб бўлиши мумкин.
4. Фитнадан сақланиш йўллари
Ҳар бир мусулмон фитнадан сақланиш учун қуйидагиларга амал қилиши лозим:
Қуръони карим ва суннат таълимотларига амал қилиш.
Ёлғон, ғийбат ва туҳматдан узоқ бўлиш.
Ҳар қандай хабарни текширмасдан тарқатмаслик.
Низоларни адолат ва ҳикмат билан ҳал қилиш.
Бошқаларнинг айбини излаш ўрнига ўзини ислоҳ қилиш.
Инсонлар ўртасида ярашув ва меҳр-оқибатни тарғиб этиш.
Ғазаб ва ҳиссиётга берилиб, шошилинч қарорлар чиқармаслик.
Шуни унутмаслигимиз керакки, мусулмоннинг вазифаси фитнани кучайтириш эмас, балки унинг олдини олиш, ҳақиқатни ҳимоя қилиш ва тинчликни асрашдир.
Хулоса
Азиз биродарлар! Фитна инсонлар ўртасидаги бирлик ва меҳр-оқибатни емирадиган, жамият тинчлигига зарар етказадиган иллатлардан биридир. Қуръони карим бизни мўминлар ўртасидаги биродарликни сақлашга чақиради. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам эса тилимизни тийишга ва бошқаларга озор бермасликка ўргатадилар.
Шундай экан, ҳар биримиз ўз сўзимизга, хатти-ҳаракатимизга ва бошқаларга бўлган муносабатимизга эътиборли бўлайлик. Эшитган ҳар бир хабаримизни ҳақиқат деб қабул қилмайлик. Бировлар орасига адоват солмайлик, аксинча, уларни яраштиришга ҳаракат қилайлик.
Зеро, яхши сўз қалбларни бирлаштиради, ёмон сўз эса қалбларни бир-биридан узоқлаштиради.
Аллоҳ таоло барчамизни фитна ва фасоддан асрасин, қалбларимизни иймон ва тақво билан обод қилсин, орамиздаги меҳр-оқибатни зиёда этсин. Юртимизга тинчлик, халқимизга бирлик ва хотиржамлик ато этсин.
Сарварбек Турғунов,
Мингбулоқ тумани "Гўртепа" жоме
масжиди имом-ноиби
