Таълим тарбия

ОТА-ОНАГА ЭҲТИРОМ

ОТА-ОНАГА ЭҲТИРОМ

Маънавий-маърифий ва ахлоқий рисола

Инсоният тарихи давомида меҳр-оқибат, одамийлик ва эзгулик ҳақида сўз кетганда, энг биринчи бўлиб ёдимизга келадиган мўтабар зотлар — ота-онадир. Уларнинг биз учун чеккан заҳматлари, уйқусиз тунлари ва беғараз муҳаббатларини ҳеч қандай моддий бойлик ёки дунёвий ўлчов билан тенглаштириб бўлмайди. Ота-онага эҳтиром кўрсатиш шунчаки бир ахлоқий бурч эмас, балки ҳар бир инсоннинг ўз эътиқоди, инсонийлиги ва қалб поклигининг асосий кўрсаткичидир.

Ислом динида ота-онага яхшилик қилиш Аллоҳга ибодат қилишдан кейинги энг олий бурчлардан деб белгиланган. Қуръони каримнинг кўплаб сураларида Аллоҳга шукроналик билан бир қаторда ота-онага миннатдорчилик билдириш ёнма-ён зикр этилади.

«Исро» сурасининг 23–24-оятларида Парвардигоримиз шундай марҳамат қилади:

«Раббинг фақат Унинг Ўзига ибодат қилишингни ҳамда ота-онага яхшилик қилишингни амр этди. Агар ҳузурингда улардан бири ёки ҳар икковлари кексаликка етсалар, бас, уларга: “Уфф!” дема, уларга озор берма ва уларга ширин сўз айт! Уларга меҳрибонлик ила хокисорлик қанотингни ёз ва: “Роббим, улар мени кичикликда тарбиялаганларидек, уларга раҳм қилгин!” дея дуо қил.»

Ушбу оятга эътибор берсак, ҳатто ота-онага нисбатан кичик бир эътироз ёки норозилик ифодаси бўлмиш «уфф» сўзини ишлатиш ҳам тақиқланади. Бу бизга уларнинг хизматида туриш қанчалик нозик ва масъулиятли иш эканини англатади.

Ҳадиси шарифларда ҳам Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам ота-онага бўлган ҳурмат ва эҳтиромни жаннатга киришнинг энг қисқа йўли деб кўрсатганлари зикр қилинади:

Бир саҳоба Пайғамбаримиз ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, одамлар ичида менинг чиройли муомаламга ким энг ҳақлироқ?» деб сўраганида, У зот: «Онанг», дедилар. «Кейин ким?» деб сўради. «Онанг», дедилар. «Кейин ким?» деб сўради. «Онанг», дедилар. «Кейин-чи?» деб сўраганида: «Отанг», деб жавоб берганлар. (Имом Бухорий ва Имом Муслим ривояти)

Яна бир ривоятда эса: «Аллоҳнинг розилиги ота-онанинг розилигидадир, Аллоҳнинг ғазаби эса ота-онанинг ғазабидадир», дея таъкидланади. Бу ҳадислар бизга ҳаётимиздаги барча барака ва муваффақиятларимиз манбайи айнан уларнинг дуоси эканини уқтиради.

Ўтган улуғ уламолар ва мутафаккирлар ҳам ота-онага эҳтиром кўрсатиш борасида ўзларининг бебаҳо ҳикматларини қолдиришган. Ҳасан Басрий раҳимаҳуллоҳ айтган эканлар:

«Ота-она билан бирга овқатланиш, уларнинг кўзига қараб табассум қилиш ва уларга ширин сўз aйтиш — кечаси билан қилинган нафл ибодатдан афзалроқдир.»

Алишер Навоий бобомиз эса ота-онанинг инсон ҳаётидаги ўрнини қуйидагича таърифлайдилар:

Бошни фидо айла aто қошиға, Жисмни қил садқа aнo бошиға.

Тун-кунинга айлагали нур фош, Бирисин ой англа, бирисин қуёш.

Бу ҳикматлар шуни кўрсатадики, ота-онасининг розилигини олмаган инсон ҳеч қачон чинакам бахт ва саодатга эриша олмайди. Ота-онага эҳтиром — бу шунчаки қандайдир мажбурият ёки ёш ўтганда бажариладиган расмиятчилик эмас. Бу бизнинг келажагимиз ва фарзандларимиз олдидаги маънавий кўзгудир.

ﻛﻤﺎ ﺗﺪﯾﻦ ﺗﺪان  (арабча мақол): Яъни: «Нима эксанг, шуни ўрасан.»

Биз бугун ота-онамизга қандай муомала қилсак ва уларга қандай эҳтиром кўрсатсак, эртага ўз фарзандларимиздан ҳам худди шундай муносабатни кўрамиз. Ҳаётда эришадиган барча ютуқларимиз — хоҳ мартаба, хоҳ моддий тўкинлик бўлсин — агар уларнинг орқасида ота-онанинг чин дилдан қилган дуоси ва розилиги бўлмаса, баракасиз ва ўткинчидир.

Шунинг учун ҳам уларни ҳали ёнимизда эканларида қадрлашимиз, кўнгилларини олишимиз, бир оғиз ширин сўзимиз ва эътиборимизни қизғанмаслигимиз керак. Чунки вақт ўтиб, улар бу дунёни тарк этгач, қилинган афсуслар ўрнини ҳеч нарса боса олмайди. Ота-онанинг розилиги — бизнинг дунёдаги энг катта бойлигимиз ва охиратдаги энг мустаҳкам паноҳимиздир.

Саидикромхўжа Муҳаммадхонов,
Чортоқ тумани “Саид Абу-Қаландар Ат-Термизий” 
жоме масжиди имом-ноиби 

Related posts