“Илм билан юксалган қалб — дунёда нур, охиратда нажот топади”

Инсонни бошқа мавжудотлардан улуғ қилган энг буюк неъматлардан бири — илмдир. Мол-дунё инсонни бир муддат безаши мумкин, мансаб унга вақтинча обрў бериши мумкин, аммо илм инсоннинг қалбини, тафаккурини ва ҳаётини ўзгартиради. Илм инсонни жаҳолат зулматидан ҳидоят нурига олиб чиқади.

Аллоҳ таоло Қуръони каримда марҳамат қилади: “Айтинг: Биладиганлар билан билмайдиганлар тенг бўладими?” (Зумар сураси, 9-оят)

Бу оят илмнинг инсон ҳаётидаги нақадар улуғ ўрнини кўрсатади. Ҳақиқий илм инсонни Аллоҳни танишга, Унга итоат қилишга, яхшилик қилишга ва ёмонликдан қайтишга етаклайди.

Илм — инсонни жаҳолатдан қутқаради

Жаҳолат — қалб ва ақлнинг зулматидир. Илм эса ана шу зулматни ёритувчи чироқдир.

Илмсиз инсон баъзан яхшини ёмондан, ҳалолни ҳаромдан, ҳақни ботилдан ажрата олмай қолади.

Илмли инсон эса ҳар бир ишининг оқибатини ўйлайди, шошилмайди, адолатни излайди ва ўз нафсига эргашиб кетмасликка ҳаракат қилади.

Шунинг учун мусулмон киши фақат дунёвий касб-ҳунарни эмас, балки ўз динини, эътиқодини, ибодатини, ҳалол ва ҳаромни ҳам ўрганиши лозим.

Расулуллоҳ соллоллоҳу алайҳи васаллам марҳамат қилганлар: “Ким илм талаб қилиш йўлида юрса, Аллоҳ унга жаннат йўлини осон қилади.” (Имом Муслим ривояти)

Қаранг, қандай буюк хушхабар! Илм излаш оддий машғулот эмас. Агар у тўғри ният билан бўлса, инсонни Жаннат сари олиб борадиган йўлга айланиши мумкин.

Илмнинг энг буюк меваси — амал

Илм фақат китобларда қолиб кетмаслиги керак. Илмнинг ҳақиқий қиймати — амалда намоён бўлишидадир.

Намознинг ҳукмини билиб, намоз ўқимаслик — илмнинг ҳаққини адо этмасликдир. Ҳалол ва ҳаромни билиб, ҳаромдан тийилмаслик — илмнинг фойдасини йўққа чиқаришдир. Ота-онага яхшилик қилишни билиб, уларга озор бериш — илм билан амал орасидаги катта тафовутдир.

Шунинг учун аждодларимиз: “Илм — амал билан гўзал”, деган мазмунни доимо таъкидлаб келганлар.

Ҳақиқий илм инсонни кибрлантирмайди, аксинча тавозега, одобга, сабрга ва тақвога етаклайди.

Илм — дунёдаги саодат

Илмли инсон ҳаётда тўғри йўл танлашни ўрганади. У вақтини қадрлайди, имкониятларини тўғри ишлатади, одамлар билан яхши муомала қилади.

Бугунги кунда дунё тез ўзгармоқда. Илм ва касб-ҳунар эгаллаган инсон жамиятга фойда келтиради.

Шифокор илм орқали беморларга шифо топишга сабаб бўлади. Устоз илм орқали ёш авлодни тарбиялайди. Муҳандис, тадбиркор, деҳқон, ҳунарманд — ҳар бири ўз соҳасидаги билим орқали инсонларга манфаат етказади.

Демак, илм нафақат инсоннинг ўзига, балки бутун жамиятга манфаат келтирадиган буюк бойликдир.

Расулуллоҳ соллоллоҳу алайҳи васаллам: “Инсонларнинг энг яхшиси — инсонларга энг кўп манфаат етказадиганидир.” деган мазмундаги ҳадисларида инсонларга манфаат етказишнинг улуғ фазилат эканини билдирганлар.

Илм — охиратдаги нажот

Дунё ҳаёти вақтинчалик. Инсон қанча бой бўлмасин, қанча мансабга эга бўлмасин, бир кун бу дунёни тарк этади.

Қабрга кирганимизда мол-дунёмиз, уй-жойимиз, мансабимиз биз билан бормайди. Аммо иймонимиз, амалларимиз ва ҳаётимиз давомида қилган яхшиликларимиз биз учун аҳамиятли бўлади.

Илм эса инсонни яхши амал қилишга етаклайди.

Расулуллоҳ соллоллоҳу алайҳи васаллам марҳамат қилганлар: “Одам боласи вафот этгач, унинг амали уч нарсадан бошқа ўринда тўхтайди: садақаи жория, манфаатли илм ва унинг ҳаққига дуо қиладиган солиҳ фарзанд.” деганлар. (Имом Муслим ривояти)

Демак, инсон ҳаётида олган манфаатли илми вафотидан кейин ҳам унга савоб келтириши мумкин.

Бир устознинг берган илми билан бир шогирд яхши амал қилса, унинг савобидан устоз ҳам баҳраманд бўлиши мумкин. Бир инсон Қуръон ўргатса, динни ўргатса, фойдали касб ёки ҳунар ўргатса — унинг илми бошқа инсонлар ҳаётида давом этади.

Бу — илмнинг энг буюк баракаларидан биридир.

Фарзандга бериладиган энг катта мерос

Ота-она фарзандига уй, машина ёки мол-дунё қолдириши мумкин. Буларнинг барчаси яхши. Аммо фарзандга бериладиган энг қимматли мерос — тўғри тарбия ва фойдали илмдир.

Агар фарзандга катта бойлик қолдирсангиз, у тугаши мумкин. Аммо унга илм, ҳунар, одоб ва яхши тарбия берсангиз, у бутун умр ўз йўлини топа олади.

Шунинг учун ота-оналар фарзандларининг фақат кийими, овқати ва моддий эҳтиёжлари ҳақида эмас, уларнинг қалби, одоби, илми ва келажаги ҳақида ҳам қайғуришлари керак.

Ёшлар! Вақтингизни илмга сарфланг! 

Бугунги ёшларнинг қўлида жуда катта имкониятлар бор. Бир неча сонияда дунёнинг исталган жойидаги маълумотни топиш мумкин. Аммо имконият кўпайгани сари вақтни беҳуда сарфлаш хавфи ҳам ортмоқда.

Телефон, ижтимоий тармоқлар ва турли кўнгилочар машғулотлар инсоннинг бутун вақтини олиб қўймаслиги керак.

Ҳар куни оз бўлса ҳам китоб ўқиш, устоздан илм олиш, фойдали маълумот ўрганиш, Қуръон ва ҳадисдан сабоқ олиш — келажак учун энг катта сармоядир.

Бугун илмга сарфланган бир соат — эртанги ҳаётингизни ўзгартириши мумкин.

Илмга ҳурмат — устозга ҳурматдан бошланади

Илм ўз-ўзидан келмайди. Унинг ортида устозларнинг меҳнати, ота-онанинг дуоси ва талабанинг сабри туради.

Устозни ҳурмат қилган, илм аҳлини қадрлаган инсон илмнинг баракасини топади. Илм олишда шошилмаслик, савол беришдан уялмаслик, ўрганганини такрорлаш ва унга амал қилиш керак.

Буюк алломаларимизнинг ҳаётига қарасак, улар илм йўлида қанча машаққатларга сабр қилганларини кўрамиз. Уларнинг бугунги кунгача номлари ҳурмат билан тилга олинаётганининг сабабларидан бири ҳам — илмга бўлган ихлослари ва инсониятга қолдирган фойдали меросларидир.

Хулоса ўрнида яна шуни қўшимча қилмоқчимиз.

Илм — йўлни кўрсатувчи чироқ

Азизлар дунё бойлиги қўлдан кетиши мумкин. Мансаб тугаши мумкин. Ёш ҳам ўтади, куч ҳам камаяди. Аммо қалбга жойлашган ҳақиқий илм инсон билан бирга юради ва охиратида ҳам манфаат беради. 

Ҳалқимиз орасида жуда ибратли гаплар бор. 

Илм — жаҳолатга қарши қурол.

Илм — қалбга нур.

Илм — ҳаётга йўлчи юлдуз.

Илм — яхши амалнинг асоси.

Илм — дунёда иззат, охиратда нажот сабабидир.

Шундай экан, илм олишни эртага, малум вақитга ёки қариликка қолдирмайлик. Ҳар куни ўзимизга савол берайлик: “Бугун кечагидан кўра қандай фойдали илм ўргандим?”

Фарзандларимизни илмга чорлайлик. Китобни дўст қилайлик. Устозларни ҳурмат қилайлик.

Ўрганган илмимизга амал қилайлик ва уни бошқаларга ҳам манфаатли тарзда етказайлик.

Зеро, инсоннинг ҳақиқий бойлиги чўнтагидаги моли эмас, қалбидаги илми ва ҳаётидаги солиҳ амалидир.

“Илм излаган инсон дунёда йўлини топади, илмига амал қилган инсон эса охиратда нажот йўлини топади.”

Мухаммадшокир Бобоҳўжаев 
Норин тумани “Умарҳўжа эшон” жоме 
масжиди имом-хатиби