Инсон ҳаётида ризқ-рўзнинг ўрни беқиёс. Ҳар бир киши оиласини боқиш, фарзандларини вояга етказиш ва яхши ҳаёт шароитини яратиш учун меҳнат қилади. Аммо ризқнинг кўплиги билан ундаги барака бир хил нарса эмас. Баъзан озгина даромад билан ҳам инсоннинг ҳаёти хотиржам, кўнгли тўқ ва хонадони файзли бўлади. Баъзан эса мол-дунё беҳисоб бўлса-да, унда хотиржамлик, ҳаловат ва барака сезилмайди.

Шунинг учун халқимиз азалдан: «Ҳалол меҳнат — роҳат, ҳаром меҳнат — офат», деб бежиз айтмаган.

Аллоҳ таоло Қуръони каримда шундай марҳамат қилади:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ

«Эй иймон келтирганлар! Биз сизларга ризқ қилиб берган пок нарсалардан енглар». (Бақара сураси, 172-оят)

Демак, мусулмон киши учун фақат «қанча топдим?» деган савол эмас, балки «қандай топдим?» деган савол ниҳоятда муҳимдир.

Ҳалол ризқ — ибодатнинг бир кўриниши

Касб-ҳунар эгаллаб меҳнат қилиш, оилани ҳалол ризқ билан таъминлаш ҳамда фарзандларни пок луқма билан улғайтириш мўмин кишининг улуғ бурчларидан саналади.

Расулуллоҳ (саллаллоҳу алайҳи васаллам) шундай деганлар:

مَا أَكَلَ أَحَدٌ طَعَامًا قَطُّ خَيْرًا مِنْ أَنْ يَأْكُلَ مِنْ عَمَلِ يَدِهِ

«Ҳеч бир киши ўз қўли меҳнати билан топган таомидан кўра яхшироқ таом емаган». (Имом Бухорий ривояти)

Ушбу ҳадиси шариф меҳнатнинг қадрини юксак даражага кўтаради. Инсоннинг ўз қўл меҳнати ва пешона тери билан ризқ топиши — айб ёки камчилик эмас, аксинча, юксак шарафдир.

Деҳқоннинг ерга уруғ қадаши, устонинг ҳунари орқали ризқ тебратиши, ҳайдовчининг ҳалол хизмат қилиши, ўқитувчининг илм ўргатиши, шифокорнинг инсонлар соғлиғи учун қайғуриши ва тадбиркорнинг тўғри савдо қилиши — буларнинг барчаси холис ният билан бажарилса, улкан савобли ибодатга айланади.

Пок луқманинг жамият ва оиладаги ўрни

Ҳалол касб — фақат ризқ топиш воситасигина эмас. У инсоннинг обрў-эътибори, оиласининг хотиржамлиги, фарзандларининг гўзал тарбияси ва жамиятнинг ишончини мустаҳкамлайдиган буюк маънавий қадриятдир. Пок луқма билан вояга етган фарзанддан оқибат, итоат ва хайр кутилади. Ҳаром луқма эса инсоннинг дуолари қабул бўлишига тўсиқ бўлади ҳамда оиладаги файз-баракани қочиради.

Ҳалол меҳнат қилган инсоннинг қўли ва жисми чарчаши мумкин, аммо виждони ва руҳи чарчамайди. Унинг кийими эскириши мумкин, аммо обрўси ва шаъни эскирмайди. Дастурхонидаги таоми камроқ бўлиши мумкин, аммо унда беҳисоб барака бўлади.

Шу сабабли ҳар биримиз ўзимизга ушбу саволларни тез-тез бериб туришимиз зарур:

«Менинг топаётган ризқим ҳалолми?»

«Меҳнатимда ва даромадимда бировнинг ҳақи йўқми?»

«Даромадим фарзандларимга пок луқма бўлиб киряптими?»

Агар ушбу саволларга виждонан ва хотиржам жавоб бера олсак, демак, биз ҳақиқий бойлик ва икки дунё саодати сари тўғри қадам қўйган бўламиз.

Зеро, ҳалол касб — барака калити, ҳалол луқма — қалб хотиржамлиги манбаи, ҳалоллик ва тўғрилик эса инсоннинг энг қимматбаҳо бойлигидир.

Авазбек Тўраев,
Норин тумани “Қурбон ота” жоме 
масжиди имом-хатиби