(Эҳромни ҳийла воситасига айлантириш жоизми?)
Нафл тавоф учун умра ниятисиз эҳром кийиш масаласига фиқҳий ва танқидий назар
Сўнгги йилларда Масжидул Ҳаромда зиёратчилар сони кескин ортиши муносабати билан тавофни тартибга солиш мақсадида айрим ташкилий чоралар жорий қилинди. Жумладан, Каъбага яқин ҳудудларда тавоф қилиш асосан эҳромдаги ҳожи ва умрачилар учун ажратилмоқда. Бу эса баъзи кишиларда: «Умра нияти қилмасдан ҳам эҳром кийиб кирсак бўладими?» деган фикрни уйғотмоқда.
Бир қарашда бу оддий йўлдек туюлиши мумкин. Аммо масалага шариат ва ахлоқ нуқтаи назаридан қаралса, бу иш жиддий мулоҳазани талаб қилади.
Эҳром — кийим эмас, ибодатнинг бошланишидир
Фиқҳ китобларида эҳром муайян либос эмас, балки ҳаж ёки умрани ният қилиб ибодат ҳолатига кириш экани баён қилинган. Демак, эҳромнинг моҳияти унинг ташқи кўринишида эмас, балки ният ва ибодатдадир.
Шунинг учун умра ниятисиз фақат эҳром кийиб, ўзини умрачи сифатида кўрсатиш эҳромнинг ҳақиқий маъносини ўзгартиришга олиб келади.
Нафл тавоф учун эҳром шарт эмас
Ҳанафий мазҳаби уламолари нафл тавоф учун эҳром шарт эмаслигини очиқ баён қилганлар. Нафл тавоф қилиш истагида бўлган киши эҳромсиз ҳам тавоф қилиши мумкин. Демак, нафл тавоф учун эҳром кийишнинг ўзи шаръий талаб эмас.
Шу билан бирга, агар ташкилий тартиблар туфайли айрим ҳудудларга кириш чекланган бўлса, буни ҳийла билан эмас, қонуний тарзда қабул қилиш лозим.
Ислом ҳийлани эмас, ростгўйликни ўргатади
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам дедилар: “Ким бизни алдаса, у биздан эмас”. (Имом Муслим ривояти)
Бу ҳадис умумий қоидадир. Алдаш савдода ҳам, ибодатда ҳам, бошқа барча муносабатларда ҳам қораланади. Агар инсон умра қилмаётган бўлса-ю, фақат кириш учун ўзини умрачи сифатида кўрсатса, бу мусулмон ахлоқига муносиб иш эмас.
Қоидаларга амал қилиш ҳам шариат талабидир
Аллоҳ таоло марҳамат қилади: «Эй мўминлар! Аллоҳга итоат қилинглар, Пайғамбарга итоат қилинглар ва ўзларингиздан бўлган раҳбарларга ҳам». (Нисо сураси, 59-оят)
Агар масъуллар миллионлаб зиёратчиларнинг хавфсизлиги ва фарз ҳамда вожиб ибодатларни осон адо этишлари учун муайян тартиб белгилаган бўлсалар, уларга амал қилиш шариат мақсадларига ҳамоҳангдир. Чунки шариатнинг асосий мақсадларидан бири тартиб, хавфсизлик ва омманинг манфаатини таъминлашдир.
Уламоларнинг сўзлари
Имом Касоний раҳимаҳуллоҳ «Бадоеъус-саноеъ» асарида эҳромнинг ҳаж ва умра ибодатининг бошланиши эканини баён қилади. Ибн Обидин раҳимаҳуллоҳ «Раддул муҳтор»да ҳам эҳром муайян ибодатга кириш ҳолати эканини таъкидлайди. Демак, унинг моҳиятини ўзгартириб, бошқа мақсад учун восита қилиш фиқҳ руҳига мувофиқ эмас.
Хулоса
Эҳром — ибодат. Уни назоратдан ўтиш воситасига айлантириш мусулмоннинг ихлоси ва ростгўйлигига соя солади. Нафл тавоф қилиш фазилатли амал, аммо бу фазилатга етишиш учун ҳийла ёки алдов йўлини танлаш Ислом таълимотига мос келмайди.
Каъбага энг яқин жойда эмас, иккинчи ёки учинчи қаватда тавоф қилишга тўғри келса ҳам, бу ибодатнинг қийматини камайтирмайди. Аллоҳ таоло бандаларнинг ташқи кўринишига эмас, қалби ва амалларидаги ихлосига қарайди.
“Ким бизни алдаса, у биздан эмас”. (Имом Муслим)
Шунинг учун мусулмон киши ибодатда ҳам, муомалада ҳам ҳалоллик, ростгўйлик ва шариатга итоатни устун қўйиши лозим.
Валлоҳу аълам.
Абдураҳим Суроббоев,
Тўрақўрғон туман “Яндама” жоме
масжид имом хатиби
