Ҳаёт — Аллоҳ таолонинг бандаларига ато этган энг буюк, тенгсиз ва такрорланмас неъматидир. Ер юзида инсоннинг яратилиши, унга ақл ва идрок берилишининг ўзиёқ бу ҳаётнинг нақадар улуғ ҳикмат ва масъулият эканини кўрсатади. Инсон туғилганидан то умрининг сўнгги дақиқасига қадар шу чексиз неъмат қадрига етиб, уни мазмунли, хайрли амаллар билан безаши лозим.
Динимизда инсон ҳаётининг қадри жуда юқори қўйилган бўлиб, ҳатто унинг жони ва соғлиғини асраш бошқа кўпгина вазифалардан устун қўйилади. Аллоҳ таоло Қуръони каримда шундай марҳамат қилади:
«...Кимнидир ўлдирмаган ёки ер юзида бузғунчилик қилмаган инсонni ўлдирган одам худди ҳамма одамларни ўлдирган кабидир. Кимки унга ҳаёт бахш этса (ўлишининг олдини олса), худди ҳамма одамларни тирилтирган кабидир» (Моида сураси, 32-оят).
Ушбу оят инсон ҳаёти нақадар муқаддас ва улуғ неъмат эканини, битта инсоннинг ёруғ оламда яшаб қолиши бутун инсоният ҳаётичалик қадрли эканини қатъий кўрсатиб туради.
Инсон ҳаёти — бу фақатгина нафас олиб яшашдан иборат эмас, балки ҳар бир он имконият, улкан имтиҳон майдонидир. Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам ўз ҳадиси шарифларида бу фурсатнинг қадрига етиб, вақтни ғанимат билишга чақириб шундай деганлар:
«Беш нарса келмасдан бурун беш нарсанинг қадрини билинг: қаришингиздан олдин ёшлигингизнинг, касал бўлишингиздан олдин соғлигингнинг, камбағал бўлишингиздан олдин бойлигингнинг, машғул бўлиб қолишингиздан олдин бўш вақтингизнинг ва ўлимингиздан олдин ҳаётингизнинг» (Имом Ҳоким ривояти).
Ҳаёт фурсатини бой бермаслик масъулияти Ҳар бир инсонга берилган умр омонат бўлиб, унинг ҳар бир сонияси ҳисоб-китоблидир. Ўтган умрни орқага қайтариб ҳам, йўқотган вақтни бошқатдан сотиб олиб ҳам бўлмайди. Шу боис, онгли равишда яшаётган ҳар бир мўмин киши ҳар кунини эзгу амаллар, ота-онага хизмат, эл-юртга манфаат етказиш ва чиройли хулқ билан ўтказишга интилиши керак. Бекорчилик ва исрофгарчиликка сарфланган вақт эса энг катта бойликни бой бериш билан баробардир.
Шукроналик ва маънавий камолот Ҳаёт неъматининг қадрига етишнинг энг юқори чўққиси — бу чин дилдан шукрона келтиришдир. Тил билан айтилган шукр унинг фақат бир қисми бўлса, амалий шукр эса Аллоҳ берган имкониятлардан (соғлиқ, илм, бойлик ва куч-қувватдан) фақат яхшиликлар йўлида фойдаланишдир. Атрофдагиларга меҳру мурувват кўрсатиш, оғир кунда биродарига елкадош бўлиш ва жамият тараққиётига ҳисса қўшиш орқали инсон ўз ҳаётини чинакам мазмун ва манбага айлантиради.
Дарҳақиқат, ҳаёт берган вақт ва соғлиқ — энг қимматли сармоядир. Бунга ҳаётимиздан бир ибратли мисол келтириш мумкин:
Ҳаётий мисол: Шаҳримиздаги ёши улуғ, тажрибали инсонлардан бирининг бошидан ўтган ҳикоя: Бу отахон ёшлигида оғир хасталикка чалиниб, шифокорлар унга санағулик кунлари қолганини айтишади. У тўшакка михланиб қолган ўша кунларда ҳаётнинг ҳар бир сонияси, ҳатто оддий нафас олиш ва атрофга боқиш қанчалик буюк неъмат эканини чин дилдан ҳис қилади. Аллоҳнинг марҳамати билан тузалиб кетгач, унинг дунёқараши тубдан ўзгаради: у ўтмишдаги беҳуда ўтказган вақтларига афсусланиб, қолган умрини фақат яхшилик қилишга, одамларга манфаат етказишга, оиласи ва жамият учун фойдали ишлар бажаришга бахшида этади. Бу ҳолат ҳар биримизга соғлик ва тирикликнинг қадрини фақат уларни йўқотганда эмас, балки айни вақтида англаб етишимиз кераклигини эслатади.
Ҳаётнинг қадрини англаган инсон вақтини исроф қилмайди, яқинларига меҳр улашади, эзгу ишларга шошилади. Зеро, бу дунё вақтинчалик манзил, охират эса мангулик маконидир. Бизга берилган шу қисқагина умрни гуноҳлар билан эмас, балки савобли амаллар, яхшиликлар билан безатишимиз лозим.
Аллоҳ таоло барчамизга ҳаёт неъматининг шукронасини адо этиб, умримизни Ўзи рози бўладиган солиҳ амаллар билан ўтказишимизни насиб этсин!
Абдуҳалим Қаюмов,
Янги Наманган тумани "Усмон Зуннурайн" жоме
масжиди имом-ноиби
