Аллоҳ таоло инсонга берган энг улуғ ва бебаҳо неъматлардан бири — илмдир. Мол-дунё йўқолади, мансаб кетади, жисм қарийди, аммо инсон эгаллаган фойдали илм унинг ўзига ҳам, атрофидагиларга ҳам манфаат етказади. Илм инсонни тўғри йўлга бошлайди, қалбини нурлантиради ва ҳаётини мазмунли қилади.
Фойдали илмнинг яна бир буюк жиҳати шундаки, у инсонга нафақат бу дунёда, балки охиратда ҳам саодат топишига сабаб бўлади. Илмли инсон ўзининг билими орқали бошқаларга яхшилик қилишга, жамиятга манфаат келтиришга ва эзгу амалларни кўпайтиришга ҳаракат қилади.
Аллоҳ таоло Қуръони каримда марҳамат қилади:
«Айтинг: “Биладиганлар билан билмайдиганлар баробар бўлурми?”» (Зумар сураси, 9-оят)
Яна бир ояти каримада:
يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ
«Аллоҳ сизлардан иймон келтирган ва илм берилган зотларни бир неча даражага кўтаради». (Мужодала сураси, 11-оят)
Бу оятлар илмнинг инсон ҳаётидаги нақадар улуғ ўринга эга эканини кўрсатади. Илм инсонни юксалтиради, унинг дунёқарашини кенгайтиради ва яхшилик билан ёмонликни ажратишга ёрдам беради.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам марҳамат қилганлар: «Ким илм талаб қилиш йўлига кирса, Аллоҳ унга жаннат йўлини осон қилиб қўяди». (Имом Муслим ривояти)
Дарҳақиқат, илм талаб қилиш — мўмин инсоннинг энг гўзал машғулотларидан биридир. Аммо илм фақат ўрганиш билан чекланиб қолмаслиги лозим. Ўрганилган илмга амал қилиш, уни ҳаётга татбиқ этиш ва бошқаларга манфаат етказиш илмнинг ҳақиқий баракасидир.
Бир донишманддан:
«Мол яхши-ми ё илмми?» — деб сўрашганда, у:
«Илм афзал. Чунки молни сен қўриқлайсан, илм эса сени қўриқлайди», — деб жавоб берган экан.
Ҳазрат Али розияллоҳу анҳунинг ҳам шундай мазмундаги ҳикматли сўзлари бор:
«Илм молдан яхшироқдир. Илм сени муҳофаза қилади, молни эса сен муҳофаза қиласан».
Бу ҳикматли сўзларда илмнинг инсон учун нақадар буюк бойлик экани мужассам. Мол-дунё камайиши, йўқолиши мумкин. Аммо илм бошқаларга ўргатилган сари камаймайди, балки унинг манфаати янада кўпаяди.
Бир олим ҳузурига икки киши келди. Бири:
— «Мен бойман, лекин илмим йўқ», — деди.
Иккинчиси эса:
— «Менда мол йўқ, аммо илм ўрганишга муҳаббатим бор», — деди.
Шунда олим уларга қараб:
«Бойлик бир кун тугайди, аммо илмга муҳаббати бор инсоннинг қўли бўш бўлса ҳам, қалби бойдир», — деди.
Азизлар! Биз фарзандларимизга уй-жой, мол-дунё ва турли моддий бойликлар қолдиришга ҳаракат қиламиз. Аммо уларга одоб, гўзал ахлоқ ва фойдали илм қолдиришга ҳам алоҳида эътибор беришимиз лозим.
Чунки мол тугайди, илм эса кўпайган сари зиёда бўлади. Мол инсонга вақтинча хизмат қилиши мумкин, аммо фойдали илм инсоннинг бутун ҳаётига йўлдош бўлади.
Фарзандларимизни илмга муҳаббатли қилиб тарбиялаш — келажакка қилинган энг катта сармоядир. Илмли ва одобли фарзанд нафақат ота-онасига, балки бутун жамиятга манфаат келтиради.
Илм билан инсоннинг номи тирик қолади. Агар унинг ўрганган илми бошқаларга манфаат етказса ва одамлар ундан фойдаланишда давом этсалар, бу яхшиликнинг савоби унинг вафотидан кейин ҳам давом этишига сабаб бўлади.
Шунинг учун илмни фақат диплом ёки мансаб учун эмас, балки инсонларга манфаат келтириш, ҳақиқатни англаш ва эзгулик қилиш учун ўрганишимиз лозим.
Хулоса қилиб айтганда
Илм — инсонни дунёда улуғлайдиган, қалбини нурлантирадиган ва охиратда саодатга етаклайдиган буюк неъматдир.
Мол-дунё бир кун йўқолиши мумкин, аммо фойдали илм инсон билан қолади. Унга амал қилинса, унинг манфаати бошқаларга етказилса, баракаси ва савоби янада зиёда бўлади.
Шунинг учун ҳар биримиз илм ўрганишга, ўрганганимизга амал қилишга ва фойдали билимларимизни бошқаларга етказишга ҳаракат қилишимиз лозим.
Зеро, илм — инсоннинг ҳақиқий бойлиги, маърифат эса унинг қалбига ёруғлик бағишловчи нурдир.
Аллоҳ таоло барчамизга фойдали илм, ўрганган илмига амал қилиш тавфиқи ва илмнинг баракасини ато этсин!
Абдулвоҳид Исақов,
Янгиқўрғон тумани “Исхоқ хожи” жоме
масжиди имом ноиби