Инсон бу фаний дунёда мол-дунёсининг кўплиги, эгаллаган юксак мансаби ва эл орасидаги обрў-эътибори билан эмас, балки қалбининг поклиги ва ризқининг ҳалоллиги билан чинакам қадрлидир. Ҳалоллик — одамлар кўриб, мақташлари учун эмас, балки ҳеч ким кўрмаётган холи вақтда ҳам Аллоҳдан қўрқиб, хиёнатдан тийилиш ва ҳақни ҳақ деб тан олишдир. Бу фазилат мумин кишининг зийнати, виждонининг софлигидир.
Аллоҳ таоло Қуръони каримда шундай марҳамат қилади: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ «Эй иймон келтирганлар! Аллоҳдан қўрқинглар ва ростгўйлар (ҳалол ва пок кишилар) билан бирга бўлинглар». (Тавба сураси, 119-оят)
Ҳалолликнинг энг олий ва буюк белгиси — инсоннинг эътиқоди ва амали бир бўлиши, ҳеч ким гувоҳ бўлмаган жойда ҳам Аллоҳ таолонинг ҳар бир ишидан хабардор эканини унутмаслигидир. Чунки одамлардан бирор айб ёки камчиликни яшириш мумкин бўлса-да, барча нарсани билувчи ва кўрувчи Зотдан ҳеч нарсани яшириб бўлмайди. Буни унутиш — энг катта зиёнкорликдир.
Сарвари коинот Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: مَنْ غَشَّنَا فَلَيْسَ مِنَّا «Ким бизни алдаса, у биздан эмас», деб қатъий огоҳлантирганлар. (Имом Муслим ривояти). Бу ҳадис алдаш, фирибгарлик ва ноҳақлик нақадар катта гуноҳ эканини, бундай ишларни қилган киши Пайғамбар алайҳиссаломнинг йўлидан адашган бўлишини кўрсатади.
Яна бир ривоятда келишича, бир куни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бозордан ўтиб кетаётганларида бир таом сотилаётганини кўриб, унинг сифатини текшириш учун муборак қўлларини таомнинг ичига тиқдилар. Шунда қўллари намланди. Пайғамбар алайҳиссалом сотувчидан: «Бу нима намлик?», деб сўрадилар. Сотувчи: «Ёмғир тегиб қолган эди, эй Аллоҳнинг Расули», деб жавоб берди. Сарвари коинот Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: أَفَلَا جَعَلْتَهُ فَوْقَ الطَّعَامِ كَيْ يَرَاهُ النَّاسُ؟ مَنْ غَشَّ فَلَيْسَ مِنِّي «Уни (нам қисмини) одамлар кўриши учун таомнинг устига қўймабсанми?! Ким алдаса, у мендан эмас», дедилар. (Имом Муслим ривояти).
Бу муборак ҳадис ва воқеа бизга жуда муҳим ҳақиқатни ўргатади: ҳалоллик ва поклик фақат катта гуноҳлардан сақланиш билан чекланмайди. Балки, кундалик ҳаётдаги оддий савдо-сотиқда, бировнинг ҳақида, бирор-бир нарсани сотишда унинг камчиликларини яширмаслик, ҳар бир нарсада ҳақгўй ва адолатли бўлишни тақозо этади. Озгина бўлса-да, бировнинг ҳақини ейиш, ноҳақ фойда кўриш ҳалолликка зиддир.
Солиҳ салафларимиздан бири ҳақида шундай таъсирли ва ибратли воқеа ривоят қилинади: У киши бозорда савдо қилар экан, агар сотаётган молининг бирор-бир нуқсони ёки айби бўлса, уни харидордан яширмай, албатта айтиб берарди. Бир куни у кишига: «Нима учун молингиздаги айбни айтасиз? Буни айтмасангиз, кўпроқ фойда қиласиз ва молингиз тезроқ сотилади-ку», дейишди. У киши кўз ёшларини тиёлмай, шундай жавоб берди: «Мен бу молни ва ундаги айбни одамлардан яширишим мумкин. Лекин Аллоҳдан яширолмайман. Унинг пулини эса қабримга олиб киролмайман. У ерда мендан: “Бу молни қандай топдинг, унинг ҳақини адо этдингми?” деб сўралганда нима деб жавоб бераман?».
Азиз биродар! Бугун балки ноҳақ йўл билан, бировнинг ҳақини еб, алдаб топилган пул қўлимизда бўлиши мумкин. У билан ҳаётимиз безалгандек туюлар. Лекин эртага, ўлим келгунича, қўлларимиз бўш, кафанимиз оддий ва оқ, қабримиз эса тор ва қоронғу бўлади. Ўша даҳшатли онда бизга тўплаган молимиз эмас, балки ҳаётлик вақтимиздаги қилган ҳалол амалларимиз ва виждонимизнинг поклиги асқатади. Алданган кишининг оҳи ва ноҳақ ейилган ризқ инсонга охиратда жаҳаннам ўтидан бошқа нарса келтирмайди.
Ҳалол ризқ — бу бахт-саодат, хотиржамлик ва барака манбаидир. Ризқи ҳалол бўлган инсоннинг дуолари ижобат, қалби нурли ва оиласи тинч бўлади. Ҳалоллик инсонни нафақат бу дунёда, балки охиратда ҳам улуғ даражаларга кўтаради. Ризқини ҳалол йўл билан топишга интилган киши гўёки Аллоҳ йўлида жиҳод қилаётгандек ажр олади. Зеро, ҳалол касб фарзлардан кейинги фарз ҳисобланади.
Шунинг учун, эй мусулмон биродар, уйимизга кирган ҳар бир луқмага, қўлимизга теккан ҳар бир сўмга, зиммамиздаги омонатга, қилаётган савдомиз ва меҳнатимизга чуқур эътибор ва масъулият билан қарайлик! Ҳар доим ўз-ўзимиздан сўраб турайлик: «Бу топганим ҳалолми? Унда бировнинг ҳақи, кўз ёши, ноҳақлиги йўқми? Агар бугун ўлсам, бу мол учун Аллоҳ таолонинг ҳузурида қандай жавоб бераман?».
Энг бахтли ва доно инсон — ортидан дунёвий бойлик ва ҳашамат қолдирган эмас, балки «мен ҳеч кимнинг ҳақини емаганман, ризқимни ҳалол меҳнат билан топганман», деб Аллоҳнинг ҳузурига пок виждон ва ёруғ юз билан борган инсондир. Чунки ҳалоллик — бу фақатгина молиявий масала эмас, балки инсоннинг маънавий-ахлоқий поклиги, эътиқодининг мустаҳкамлиги ва охиратдаги нажотидир.
Аллоҳ таоло барчамизни, оила аъзоларимизни ва зурриётларимизни доимо ҳалол ризқ ва ҳалол касб билан ризқлантирсин, ризқимизга барака берсин, бировнинг ҳақига, омонатга хиёнат қилишдан, ҳаром луқмадан асрасин. Охирги нафасимизда ҳам тилимизда калимаи шаҳодат, қалбимизда иймон, амалларимизда ҳалоллик ва поклик билан унинг ҳузурига боришни барчамизга насиб этсин. Омин!
Юсуфхон Турсунов,
Янгиқўрғон тумани “Исҳоқ ҳожи” жоме
масжиди имом-ноиби