Қизнинг балоғатга етиши — унинг оналикка тайёр бўлганини англатмайди
Ҳар бир ота-онанинг қалбида бир орзу бор: қизини оқ либосда кўриш, унинг бахтли оила қуришига гувоҳ бўлиш ва эл-юрт олдида тўйини қилиб, дуо билан кузатиш. Бу — табиий ва гўзал орзу. Аммо бир савол бор: биз қизларимизни турмушга узатишга шошилаётганда, уларнинг бахти учун энг муҳим бўлган нарса — жисмоний ва руҳий етуклигини ҳам етарлича ўйлаяпмизми?
Қизнинг тўйини қилиш осон. Аммо унинг кўнглига хотиржамлик, танасига саломатлик, ҳаётига бахт ва келажагига ишонч бағишлаш осонми?
Афсуски, баъзан қиз узатишни ота-онанинг зиммасидаги вазифа, тўйни эса шу вазифанинг якуни деб тушунамиз. Ваҳоланки, тўй — охирги манзил эмас, балки янги ҳаётнинг бошланишидир. Ана шу ҳаётга тайёргарлик кўрмаган қиз эса тўйдан кейин энг оғир синовлар билан юзма-юз келиши мумкин.
Балоғат бошқа, етуклик бошқа!
Замон ўзгарди. Турмуш тарзи, овқатланиш, кундалик машғулотлар ва жисмоний фаоллик ҳам аввалгидек эмас. Илгари кўпчилик қизлар уй юмушларида, дала ишларида ва бошқа жисмоний меҳнатларда фаол иштирок этарди. Бугун эса айрим ёшларимиз камҳаракат ҳаёт тарзига ўрганиб қолмоқда. Бу эса уларнинг умумий жисмоний тайёргарлигига таъсир кўрсатиши мумкин.
Албатта, бугунги қизларнинг барчаси заиф, аввалги авлод аёлларининг барчаси бақувват бўлган, деб айтиш тўғри эмас. Ҳар бир инсоннинг соғлиғи, жисмоний имконияти ва ривожланиши турлича. Аммо бир ҳақиқатни унутмаслигимиз керак: инсоннинг балоғатга етиши билан оилавий ҳаёт масъулиятини кўтаришга етарлича тайёр бўлиши бир хил нарса эмас.
Қизнинг ҳайз кўриши унинг жинсий балоғатга етганини кўрсатиши мумкин. Лекин бу унинг ҳомиладорлик ва туғруққа жисмонан, оилавий ҳаётга эса руҳан тайёр эканини автоматик равишда англатмайди.
Балоғат — табиий жараён. Етуклик эса вақт, тарбия, билим, тажриба ва масъулият билан камол топади.
Шундай экан, қизимиз балоғатга етди, деб унинг бутун ҳаётига таъсир қиладиган қарорни шошилиб қабул қилишимиз қанчалик тўғри?
Ахир гулнинг ғунчаси очилгани билан унинг барча бўронларга бардош беришга тайёр бўлгани англашилмайди. Уни парвариш қилиш, асраш ва мустаҳкам илдиз отишига шароит яратиш керак. Қиз фарзанд ҳам шундай: унинг вояга етишига қарабгина эмас, ҳаётга қанчалик тайёр эканига қараб ҳам қарор чиқариш лозим.
Оналик — буюк неъмат, аммо катта масъулият!
Қизларимиз келажакда она бўлиши мумкин. Оналик эса шунчаки фарзанд туғишдан иборат эмас. Унинг замирида тўққиз ойлик ҳомиладорлик, туғруқ синовлари, тунларни бедор ўтказиш, фарзанд тарбияси, меҳр, сабр ва масъулият мужассам.
Ҳомиладорлик ва туғруқ аёл организми учун жиддий жисмоний жараёндир. Шунинг учун бўлажак онанинг саломатлиги, овқатланиши, жисмоний фаоллиги ва тиббий назоратдан ўтиши муҳим аҳамиятга эга.
Бугунги кунда кесарча кесиш амалиёти ҳақида ҳам турли фикрлар билдирилади. Баъзилар унинг кўпайганини аёлларнинг заифлиги ёки эрта турмушга чиқиши билан боғлайди. Бироқ бу масалага бир томонлама ёндашиш тўғри эмас. Кесарча кесиш — муайян тиббий кўрсатмалар асосида бажариладиган жарроҳлик амалиёти. Унинг зарурати она ва боланинг ҳолатига қараб белгиланади. Бу амалиётнинг кўпайиш сабаблари ҳам турлича бўлиб, уни фақат қизларнинг эрта турмушга чиқиши билан изоҳлаб бўлмайди.
Шу билан бирга, ҳар қандай жарроҳлик амалиёти каби кесарча кесишнинг ҳам муайян хавфлари ва кейинги ҳомиладорликларга таъсир кўрсатиши мумкин бўлган жиҳатлари бор.
Демак, масаланинг ечими туғруқ ҳақида қўрқув уйғотишда эмас, балки қизларимизни ёшлигидан саломатлигини асрашга, тўғри овқатланишга, жисмоний фаол бўлишга ва зарур тиббий кўриклардан ўтишга ўргатишдадир.
Энг муҳими, қиз фарзанднинг тақдири ҳақида қарор қабул қилаётганда унинг соғлиғи, хоҳиш-иродаси ва келажакдаги масъулиятга тайёрлиги эътибордан четда қолмаслиги керак. Чунки фарзанд кўриш — фақат оиланинг орзуси эмас, балки она зиммасига тушадиган улкан масъулият ҳамдир.
Шариатда жоиз бўлган ҳар бир ишга шошилиш шартми?
Бу масаланинг диний жиҳати ҳам бор. Айрим кишилар қиз бола балоғатга етган бўлса, уни дарҳол турмушга бериш керак, деган тушунча билан иш тутади. Гўёки бундан кечикиш дин талабларига зиддек қаралади.
Аслида эса балоғатга етиш билан никоҳга тайёрликни бир-бирига аралаштирмаслик керак.
Ислом дини инсоннинг ҳуқуқи, масъулияти, оилавий ҳаётнинг барқарорлиги ва зарарнинг олдини олишга катта аҳамият беради. Никоҳ фақат икки инсоннинг бир хонадонда яшаши эмас, балки ўзаро ҳақ-ҳуқуқларни адо этиш, меҳр-оқибат кўрсатиш ва зиммадаги масъулиятни бажариш аҳдидир.
Аллоҳ таоло марҳамат қилади: «Аллоҳ ҳеч бир жонга тоқатидан ташқари нарсани юкламайди».(Бақара сураси, 286-оят)
Бу оят ҳар бир масалада инсоннинг имконияти ва тоқатини эътиборга олиш зарурлигини эслатади.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам никоҳга тарғиб қилар эканлар, ёшларга мурожаат қилиб, никоҳга қурби етган кишиларни унга ундаганлар.
Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам шундай деганлар: «Эй йигитлар жамоаси! Сизлардан ким никоҳга қурби етса, уйлансин. Чунки у кўзни тийувчироқ ва фаржни сақловчироқдир». (Имом Бухорий ва Имом Муслим ривояти)
Ушбу ҳадисдаги қурб масаласига эътибор беринг. Никоҳ шунчаки хоҳиш ёки ёшга етиш билан эмас, балки унинг масъулиятини кўтара олиш билан ҳам боғлиқ.
Шунинг учун никоҳга тайёрлик ҳақида гапирганда фақат жисмоний балоғатни эмас, балки ақлий, руҳий ва ижтимоий етукликни, ўзаро розиликни ҳамда қонун талабларини ҳисобга олиш зарур.
Диний ҳукмларни тушунишда ҳам бир оят ёки ҳадисни бошқа далиллар, фиқҳий қоидалар ва ҳаётий шароитдан узиб талқин қилиш тўғри эмас.
Ҳазрати Оиша розияллоҳу анҳонинг никоҳлари ҳақидаги ривоятлар ҳам мавжуд. Аммо уларни келтириб, ҳар бир даврдаги ҳар бир қиз айнан шу ёшда турмушга чиқиши шарт, деган хулоса қилиш мумкин эмас. Бир тарихий ривоятни умумий мажбуриятга айлантириш учун шаръий далиллар етарли асос бўлиши керак.
Шариатга ҳурмат — фақат ҳукмларни тилга олиш эмас, балки уларни тўғри англаш ва масъулият билан татбиқ этиш ҳамдир.
Қизнинг тақдири — ота-онанинг обрўси эмас, унинг бутун умри!
Баъзи оилаларда қиз фарзанднинг турмушга чиқишига шошилишнинг яна бир сабаби бор: элнинг гапи.
«Қизимиз катта бўлиб қолди».
«Қачонгача уйда ўтиради?»
«Одамлар нима дейди?»
«Тенгқурларининг ҳаммаси турмушга чиқиб кетди-ку!»
Мана шу гаплар баъзан ота-онанинг қалбига босим ўтказади. Натижада қизининг ички кечинмалари, орзу-умидлари ва тайёрлиги эмас, атрофдагиларнинг фикри биринчи ўринга чиқиб қолади.
Аммо бир савол бор: қизингизнинг бахтини эл таъминлайдими ёки унинг бахти учун сиз масъулмисиз?
Эл тўйга келади, дастурхондан тановул қилади, дуо қилиб қайтади. Бироқ қизингиз янги хонадонда қийналса, унинг кўз ёшларини ким артади? У оилавий ҳаётга руҳан тайёр бўлмаса, унга ким далда беради? Она бўлишга тайёргарлиги етарли бўлмаса, унинг соғлиғи ва келажаги учун ким жавоб беради?
Шунинг учун қиз узатишда шошилиш эмас, мулоҳаза устун бўлиши керак.
Қиз фарзандни турмушга тайёрлаш — фақат сеп-сидирға йиғиш, сарпо қилиш ва тўй ўтказишдан иборат эмас. Унга оилавий муносабатлар маданиятини ўргатиш, ўз ҳуқуқларини англатиш, руҳий барқарорлигини мустаҳкамлаш, саломатлигини асраш ва мустақил фикрлашга ёрдам бериш ҳам ота-онанинг муҳим вазифасидир.
Қиз фарзанд ҳам инсон. Унинг ҳам орзуси, хавотири, қалби ва келажак ҳақидаги қарашлари бор. Унинг розилиги, фикри ва ўзини хавфсиз ҳис қилиши оила қуришда эътиборсиз қолмаслиги лозим.
Ёш фарқи: рақамдан кўра муҳимроқ нарсалар бор
Оила қуришда ёш фарқи ҳақида ҳам ўйлаш керак. Баъзан қиз билан йигит орасида жуда катта ёш тафовути бўлади. Бундай никоҳларнинг барчаси бир хил натижа беради, деб бўлмайди. Ёш фарқи катта бўлган оилалар орасида ҳам аҳил ва бахтли яшайдиганлари бор.
Лекин ёш тафовути қанчалик катта бўлса, ҳаётий тажриба, қизиқишлар, дунёқараш ва келажакка бўлган режаларда фарқ пайдо бўлиш эҳтимоли ҳам шунчалик жиддий ўйлаб кўрилиши керак.
Айниқса, ҳали вояга етганига кўп бўлмаган, ҳаёт тажрибаси кам қиз билан ундан анча катта ёшли эркак ўртасидаги никоҳда унинг эркин розилиги, руҳий ҳолати ва ўз ҳақ-ҳуқуқларини ҳимоя қила олишига алоҳида эътибор зарур.
Бундай масалаларда «Эркакнинг пули бор», «Оиласи бой», «Қизимиз қийналмай яшайди», деган мезонлар етарли эмас. Молиявий имконият оиланинг муҳим жиҳатларидан бири, лекин у меҳр, ҳурмат, ҳамфикрлик ва руҳий яқинликнинг ўрнини босолмайди.
Оилада ёш фарқи эмас, аввало, ўзаро ҳурмат, розилик, масъулият ва бир-бирини тушуниш муҳим. Аммо катта ёш тафовути мавжуд бўлганда бу жиҳатларни янада жиддийроқ баҳолаш лозим.
Никоҳнинг мақсади бир инсоннинг иккинчиси устидан ҳукмронлик қилиши эмас, балки бир-бирига суянч бўлиши, ҳаёт синовларини ҳамжиҳатликда енгишидир.
Қизимизни узатишдан олдин ўзимизга савол берайлик!
Азиз ота-оналар!
Қизингизнинг тўйини қачон қилиш ҳақида ўйлашдан олдин, уни оилавий ҳаётга қандай тайёрлаганингиз ҳақида ҳам ўйлаб кўринг.
У ўз ҳақ-ҳуқуқларини биладими? Қийин вазиятларда тўғри қарор қабул қила оладими? Оилавий масъулият нималигини тушуняптими? Жисмоний ва руҳий саломатлигига эътибор беряптими? Турмуш қуришни ўзи ҳам хоҳлаяптими? Унга бўлажак жуфти билан бир-бирини тушуниш ва ҳурмат қилиш учун етарлича имконият берилдими?
Бу саволлар қиз узатишни кечиктириш учун баҳона эмас. Бу — унинг келажагини асраш учун зарур бўлган мулоҳазалардир.
Ҳеч ким қизининг бахтсиз бўлишини истамайди. Аммо яхши ниятнинг ўзи ҳар доим ҳам яхши натижа бермайди. Баъзан ота-она меҳр билан, лекин шошқалоқлик билан қабул қилган қарор ҳам фарзандининг ҳаётида оғир оқибатларга сабаб бўлиши мумкин.
Шунинг учун қизларни турмушга узатишда амалдаги қонунчиликка риоя қилиш, уларнинг розилигини ҳурмат қилиш, жисмоний ва руҳий етуклигини ҳисобга олиш, саломатлигига эътибор бериш ва никоҳнинг масъулиятини тушунтириш зарур.
Қиз фарзанднинг бахти тўй кунидаги қимматбаҳо либос билан ўлчанмайди. Унинг бахти — эртанги куни уйғонганда кўнгли хотиржам бўлишида, қадрланишида, соғлом яшашида ва ўзини хавфсиз ҳис қилишидадир.
Қизни эрта узатиш билан унинг бахтига эртароқ эришиб бўлмайди. Баъзан шошилиш билан бир умрлик масъулиятни ҳали унга тайёр бўлмаган елкаларга юклаб қўямиз.
Фарзандларимизга фақат тўй қилиб беришни эмас, бахтли оила қуришга тайёрлашни ҳам ўз бурчимиз деб билайлик. Чунки ота-онанинг вазифаси қизини уйдан чиқариш эмас, унинг янги ҳаётга онгли, рози, соғлом ва тайёр ҳолда қадам қўйишига кўмаклашишдир.
Зеро, қиз узатиш — бир кунлик тантана, аммо қизимизнинг бахти ва саломатлиги — бир умрлик омонатдир!
Муҳаммаджон Солиев
Тўрақўрғон тумани «Қўчқор ота» жоме
масжиди имом-хатиби