Инсон бу дунёда меҳмон, унинг манзили эса охиратдир. Ислом таълимоти инсонни нафақат ҳаётида, балки вафотидан кейин ҳам эҳтиром қилишга буюради. Шу маънода қабристонлар — оддий дафн жойи эмас, балки ибрат, тафаккур ва дуо масканидир. Қабристонни обод қилиш эса мусулмон учун маънавий бурч ва савобли амал ҳисобланади.

Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай деганлар: “Сизларни қабрларни зиёрат қилишдан қайтарган эдим, энди зиёрат қилинглар, зеро у сизларга охиратни эслатади”.

Ушбу ҳадис қабр зиёрати инсон қалбига қандай таъсир қилишини очиқ кўрсатади. Зеро, қабристонга борган киши дунё ҳаётининг ўткинчилигини англайди, қалби юмшайди, гуноҳларидан тавба қилишга мойил бўлади.

Исломда поклик — иймоннинг ярмидир. Шу боис қабристонни озода сақлаш, уни тартибга келтириш ҳам ибодат руҳидаги амалдир. Бу иш орқали инсон: марҳумларга эҳтиром кўрсатади; ўз қалбида раҳм-шафқатни тарбиялайди; жамиятда маънавий муҳитни мустаҳкамлайди.

Қабристонни обод қилиш қуйидаги ишлар орқали амалга оширилади:

— Қабрлар ва атроф-муҳитни чиқиндилардан тозалаш;

— Қабр белгиларини сақлаш, уларни бузилишдан асраш;

— Йўлаклар, дарвоза ва умумий инфратузилмани тартибга келтириш;

— Сув манбалари ва қулайликларни соз ҳолда сақлаш;

— Табиий гўзаллик учун дарахт ва кўчатлар экиш (шариатга зид бўлмаган ҳолда).

Исломда ҳар бир иш меъёр билан амалга оширилиши лозим. Қабристонни обод қилишда ҳам қуйидагиларга эътибор бериш зарур:

— Қабрларни ҳаддан зиёд баланд ёки дабдабали қилиб қурмаслик;

— Исрофгарчиликка йўл қўймаслик;

— Қабрларни муқаддаслаштириб юбориш, улардан “барака” излаш каби шариатга зид амаллардан сақланиш;

— Бидъат ва хурофотдан узоқ бўлиш.

Энг тўғри ва савобли амал — марҳумлар ҳақига дуо қилиш, улар учун истиғфор айтиш ва яхшилик билан ёд этишдир.

Қабристонни обод қилиш — бу якка шахснинг эмас, балки бутун жамиятнинг вазифасидир. Маҳаллаларда ҳашарлар ташкил этиш, ёшларни жалб қилиш, нуронийлар насиҳатини эшитиш орқали бу иш янада самарали бўлади.

Айниқса, ёш авлодни бундай хайрли ишларга жалб этиш катта тарбиявий аҳамиятга эга. Чунки қабристон муҳити инсонга ҳаёт ҳақиқати — туғилиш ва ўлим, яхшилик ва жавобгарлик ҳақида чуқур ўйлаш имконини беради.

Қабристонни обод қилиш — бу ўтганларга эҳтиром, бугунги кунга масъулият ва келажак авлодга ибратдир. Бу амал орқали инсон ўз иймонини мустаҳкамлайди, қалбини поклайди ва Аллоҳ таоло розилигига умид қилади.

Аллоҳ таоло барчамизга ўтганларимизни эҳтиром қилишни, қабристонларни обод сақлашни ва бу йўлда ихлос билан хизмат қилишни насиб этсин. Амин.

Абдулҳаким Суфиев, 
Янги Наманган тумани  
“Саид Собитхон” жоме  
масжиди имом-хатиби