Ҳанафий мазҳабида «Омин»ни махфий айтишнинг ҳикмати ва одоби.
Ислом дини инсон ҳаётининг ҳар бир жабҳасида гўзал одоб, тартиб ва интизомни ўргатади. Айниқса, Аллоҳ таолога ибодат қилишда Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламнинг суннатларига эргашиш мўмин кишининг энг улуғ фазилатларидандир.
Бугунги кунда намоз масаласида айрим кишилар ўртасида «Омин»ни овоз чиқариб айтиш ёки ичида айтиш борасида турли баҳс-мунозаралар учраб туради. Баъзан бу масала сабабли мусулмонлар бир-бирини танқид қилади, ҳатто жамоат орасида келишмовчиликлар ҳам юзага келади.
Хўш, бу масалада Ҳанафий мазҳабининг ҳукми қандай?
«ОМИН» СЎЗИНИНГ МАЪНОСИ НИМА?
«Омин» арабча сўз бўлиб, «Аллоҳим, дуомизни ижобат қилгин», «Шундай бўлсин» деган маъноларни англатади.
Намозда имом Фотиҳа сурасини ўқиб бўлганидан кейин «Омин» дейилади. Чунки Фотиҳа сурасининг охирида банда Аллоҳ таолодан Ўзи рози бўлган тўғри йўлга ҳидоят қилишини сўрайди.
Демак, «Омин» Фотиҳа сурасидаги дуога берилган жавобдир.
ҲАНАФИЙ МАЗҲАБИДА «ОМИН» ҚАНДАЙ АЙТИЛАДИ?
Ҳанафий мазҳабига кўра, имом ҳам, унга иқтидо қилган жамоат ҳам, ёлғиз намоз ўқувчи ҳам «Омин»ни овоз чиқармасдан, махфий айтади.
Яъни тил билан талаффуз қилинади, аммо баланд овозда айтилмайди.
Бу ҳукм Ҳанафий мазҳабининг мўътабар фиқҳий манбаларида баён қилинган. Жумладан, «Ал-Ҳидоя», «Бадоеъус-саноеъ» ва «Раддул муҳтор» асарларида ҳам «Омин»ни махфий айтиш масаласи келтирилган.
ҲАДИСИ ШАРИФЛАРДА НИМА ДЕЙИЛГАН?
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам:
«Имом “Омин” деганида сизлар ҳам “Омин” денглар. Кимнинг “Омин” дейиши фаришталарнинг “Омин” дейишига мувофиқ келса, унинг олдинги гуноҳлари мағфират қилинади», деганлар (Имом Бухорий ва Имом Муслим ривояти).
Ушбу ҳадис «Омин» айтишнинг нақадар улуғ фазилат эканини кўрсатади.
Бироқ ушбу ҳадиснинг ўзи «Омин»ни баланд ёки паст овозда айтиш масаласини қатъий ҳал қилмайди. Бу борада мазҳаб уламолари бошқа ривоятлар ва далилларни ҳам биргаликда ўрганиб, ўз хулосаларини чиқарганлар.
Ҳанафий уламолари «Омин»ни махфий айтишни суннатга мувофиқ деб билганлар.
НЕГА ҲАНАФИЙ МАЗҲАБИДА МАХФИЙ АЙТИЛАДИ?
Бунинг бир қанча фиқҳий асослари мавжуд:
Ҳанафий уламолари намоздаги «Омин»ни дуо деб ҳисоблайдилар. Дуо эса аслида махфий айтилиши афзал бўлган ибодатлардан ҳисобланади.
Улар «Омин»ни махфий айтишга далолат қилувчи ривоятларни ҳам ҳужжат сифатида келтирадилар.
Намоздаги қироат, зикр ва дуоларнинг ҳар бири ўзига хос тартиб ва одобга эга. Ҳанафий мазҳаби ана шу тартибни сақлашга алоҳида эътибор қаратади.
Шунинг учун Ҳанафий мазҳабига амал қилувчи мусулмон «Омин»ни ичида, яъни махфий айтади.
ЭНГ МУҲИМИ — БУ МАСАЛАДА БИР-БИРИМИЗНИ АЙБЛАМАЙЛИК!
Афсуски, баъзан «Омин»ни баланд айтадиган кишиларни кўриб: «Улар нотўғри намоз ўқияпти», деб айблашади. Бошқа томондан, махфий айтадиган кишиларни ҳам: «Суннатга амал қилмаяпти», деб танқид қиладиганлар учрайди.
Аслида, бу масала мусулмонлар ўртасида адоват ва низо чиқарадиган масала эмас.
Чунки «Омин»ни жаҳрий (овоз чиқариб) айтиш масаласида бошқа мазҳабларнинг ҳам ўз фиқҳий далиллари ва илмий асослари бор. Жумладан, Шофиъий ва Ҳанбалий мазҳабларида жаҳрий намозларда «Омин»ни овоз чиқариб айтиш суннат ҳисобланади.
Демак, бу масалада ихтилоф мавжуд. Ихтилоф эса ўзаро ҳурмат ва бағрикенгликни йўқотишга сабаб бўлмаслиги керак.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам мусулмонларни бир-бирига меҳр-оқибатли бўлишга чақирганлар.
Шундай экан, ўз мазҳабимизга амал қилайлик, бошқа мазҳаб вакилларининг ҳам илмий қарашларига ҳурмат билан муносабатда бўлайлик.
ХУЛОСА
Хулоса ўрнида шуни қўшимча қилиб ўтмоқчимиз:
Намоз — банда билан Роббиси ўртасидаги энг улуғ ибодатдир. Унда асосий мақсад овозни баландлатиш ёки бошқалардан ажралиб туриш эмас, балки Аллоҳ таолонинг розилигини топишдир.
Ҳанафий мазҳабига амал қилувчи мусулмон «Омин»ни махфий айтади. Бу унинг мазҳабига мувофиқ ибодат қилишидир.
Аммо шуни унутмайлик: мазҳабга эргашиш бошқаларни камситиш дегани эмас. Илмли инсон ихтилофли масалаларда одобни сақлайди, билимсиз инсон эса баъзан ихтилофни низога айлантиради.
Бир масалада турлича фикрда бўлишимиз мумкин, аммо бир қиблага юзланган, бир калимага иймон келтирган мусулмонлар эканимизni унутмаслигимиз керак!
Аллоҳ таоло барчамизга ибодатларимизни ихлос билан адо этишни, суннатга эргашишни, мазҳабимизни илм билан ўрганишни ва мусулмонлар орасида меҳр-оқибатни мустаҳкамлашни насиб этсин.
Муҳаммадшокир Бобоҳўжаев,
Норин тумани “Умарҳўжа эшон” масжиди имом-хатиби