Ислом дини фақат ибодатлар мажмуаси эмас, балки инсон ва жамият ҳаётини барча жиҳатлари билан қамраб олувчи мукаммал ҳаёт тарзидир. У жамиятни ривожлантиришда маънавий тарбия, адолат, илм-маърифат ва ўзаро масъулиятни асосий устун сифатида белгилайди. Исломий таълимотга кўра, соғлом жамият — иймонли, билимли ва ахлоқли инсонлар жамланмасидир.

1. Иймон — жамият барқарорлигининг пойдевори

Исломда жамият ислоҳи аввало инсон қалбидан бошланади. Қуръони каримда шундай дейилади: «Албатта, Аллоҳ бир қавмнинг аҳволини улар ўзларини ўзгартирмагунча ўзгартирмас» (Раъд сураси, 11-оят).

Бу оят жамият тараққиёти шахсий маънавий юксалиш билан боғлиқ эканини очиқ-ойдин кўрсатади. Иймон инсонни ҳалолликка, сабрга, масъулиятга ва ватанга садоқатга ундайди. Иймонли шахсдан иборат жамиятда зулм, хиёнат ва бузғунчиликка ўрин қолмайди.

2. Илм ва маърифат — тараққиёт калити

Исломда илмга юксак мақом берилган. Илк ваҳий ҳам «Ўқи!» амри билан бошлангани бежиз эмас. Пайғамбаримиз Муҳаммад саллаллоҳу алайҳи васаллам: «Илм талаб қилиш ҳар бир мусулмонга фарздир», — деганлар.

Илмли жамият фикрлайди, таҳлил қилади ва адолатли қарор чиқара олади. Ислом тарихида Байтул-ҳикма, мадрасалар, олиму фузалолар жамият тараққиётига катта ҳисса қўшган. Демак, ҳақиқий исломий жамият — илмли жамиятдир.

3. Адолат — ижтимоий тараққиёт мезони

Ислом жамиятда адолатни устувор қиймат сифатида белгилайди. Қуръонда:

«Албатта, Аллоҳ адолатни, яхшиликни ва қариндошларга яхшилик қилишни буюради» (Наҳл сураси, 90-оят).

Адолат бўлмаган жамиятда тараққиёт узоққа бормайди. Ислом адолатни фақат суд ёки давлат ишларида эмас, балки оилада, савдода, бошқарувда ва инсонлараро муносабатларда ҳам талаб қилади.

4. Ўзаро ёрдам ва ижтимоий масъулият

Ислом жамият аъзоларини бир-бирига бефарқ бўлмасликка чорлайди. Закот, садақа, вақф каби яхшиликлар орқали камбағаллар, етимлар ва муҳтожлар ҳимоя қилинади. Пайғамбаримиз саллаллоҳу алайҳи васаллам шундай деганлар:

«Мўминлар бир-бирига нисбатан худди бир танадекдир».

Бу таълимот жамиятда ҳамжиҳатлик, меҳр-шафқат ва ижтимоий барқарорликни таъминлайди.

5. Ахлоқ — жамият юзи

Ислом ахлоқни жамият тараққиётининг энг муҳим омили деб билади. Ростгўйлик, омонатга хиёнат қилмаслик, ҳурмат, сабр ва кечиримлилик — соғлом жамият белгиларидир. Пайғамбаримиз саллаллоҳу алайҳи васаллам: «Мен гўзал ахлоқни камолга етказиш учун юборилдим»,  деганлар.

Ахлоқли жамиятда ишонч кучли бўлади, иш унумли кечади ва келажак мустаҳкам қурилади.

Исломда жамиятни ривожлантириш фақат иқтисод ёки сиёсат билан чекланмайди. У аввало инсонни тарбиялаш, унинг иймонини, ақлини ва ахлоқини юксалтиришга қаратилган. Иймон, илм, адолат ва ўзаро масъулият уйғунлашган жамиятгина ҳақиқий тараққиётга эриша олади. Шунинг учун Ислом таълимоти ҳар бир давр ва жамият учун долзарб, ҳаётий ва бардавом йўл-йўриқдир.

Жобирхон Рашидов,
Наманган шаҳар "Ҳазрати Лангар" жоме 

масжиди имом ноиби