Инсоният тарихи давомида жамиятларнинг инқирози ёки гуллаб-яшнаши кўп жиҳатдан уларнинг билимга бўлган муносабати билан белгиланган. Ислом дини илк кунларидан бошлаб жаҳолатга қарши энг кучли қурол сифатида маърифатни, яъни илм-фан ва тафаккурни тарғиб қилган.
1. Қуръони Каримда илмнинг мақоми

Исломда илм олиш нафақат тавсия, балки буйруқдир. Қуръони Каримнинг илк нозил бўлган оятлари ҳам айнан ўқишга чорлаш билан бошланган: «Ўқи! (Эй Муҳаммад!) Яратган зот бўлмиш Раббингиз номи билан ўқинг! У инсонни лахта қондан яратди. Ўқинг! Раббингиз эса энг карамли зотдир. У инсонга қалам билан (ёзишни) ўргатган зотдир» *(Алақ сураси, 1-5-оятлар).

Бу оятлар илм олиш иймоннинг асоси эканини кўрсатади. Аллоҳ таоло билувчилар билан билмайдиганларни тенглаштирмайди: «Айтинг: «Биладиганлар билан билмайдиганлар тенг бўлурми?!» Албатта, фақат ақл эгаларигина панд-насиҳат олурлар» (Зумар сураси, 9-оят). 
2. Ҳадиси шарифларда маърифат тарғиби

Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам ўз умматларини доимо илм олишга ундаганлар. Маърифатли жамият жаҳолатдан узоқ бўлади.

Илм – ҳар бир мусулмон учун фарз: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Илм талаб қилиш ҳар бир мусулмон (эркак ва аёл)га фарздир», деганлар (Ибн Можа ривояти).

Илм йўли – жаннат йўли: «Ким илм талаб қилиш йўлига кирса, Аллоҳ унга жаннатга киришини осонлаштириб қўяди» (Муслим ривояти).

Жаҳолатнинг зарари: Илмсизлик инсонни тўғри йўлдан адаштиради. Шу сабабли динимиз доимо тафаккур қилишга, воқеликни чуқур ўрганишга чорлайди.

3. Жаҳолатга қарши маърифат: Замонавий ёндашув

Бугунги кунда «жаҳолат» деганда фақат билимсизликни эмас, балки ахборот хуружлари, ёт ғоялар ва нотўғри тушунчаларни ҳам тушуниш керак. Жаҳолатга қарши курашишнинг энг самарали йўллари:
1. Танқидий фикрлаш: Ҳар бир ахборотни таҳлил қилиш, унинг манбасини ўрганиш ва мантиқий мушоҳада юритиш.

2. Аниқ фанлар ва замонавий илмларни эгаллаш: Диний билимларни дунёвий илмлар (математика, тиббиёт, технология, физика) билан уйғунлаштириш.

3. Китобхонлик: Маърифатли инсон китоб ўқийди, китоб ўқиган инсон эса ўзгаларнинг фикрига кўр-кўрона эргашмайди.

4. Устозга эргашиш: Тўғри таълим-тарбия берадиган, илмли ва тажрибали устозларнинг йўл-йўриқларидан фойдаланиш.

Хулоса
Жаҳолат – бу инсонни ўзлигидан, ижобий келажакдан ва энг муҳими, ҳақиқатдан узоқлаштирувчи қоронғуликдир. Маърифат эса бу қоронғуликни ёритувчи нурдир. Мусулмон инсон ҳар доим изланишда, ўрганишда ва дунёни англашда бўлиши керак. Зеро, илмли жамият ҳеч қачон адашмайди, балки тараққиёт сари дадил қадам ташлайди.

Абдулбосит Лутфуллаев,
Наманган шаҳар “Боқи мирзо” жоме 
масжиди имом-ноиби