Инсон ҳаётида бойлик деганда кўпинча мол-дунё, мансаб ёки шон-шуҳрат тушунилади. Аммо ҳаёт тажрибаси шуни кўрсатадики, инсонни ҳақиқий бахтга етаклайдиган, уни жамиятда ҳурматли қиладиган энг катта бойлик — бу яхши хулқдир. Яхши хулқ инсоннинг ички оламини, тарбиясини ва маънавий даражасини акс эттиради. Мол-дунё йўқолиши мумкин, мансаб ўзгариши мумкин, аммо яхши хулқ инсон билан умрбод қолади. Яхши хулқ — бу инсоннинг атрофдагиларга бўлган муомаласи, сўзи, муносабати ва хатти-ҳаракатларида намоён бўладиган ижобий фазилатлар мажмуасидир. Ҳурмат, камтарлик, ростгўйлик, сабр, меҳр-оқибат, кечиримлилик — буларнинг барчаси яхши хулқнинг асосий кўринишларидир.
Яхши хулқли инсон ўз манфаатинигина ўйламайди, балки бошқаларнинг ҳам ҳис-туйғуларини инобатга олади. У оғир вазиятларда ҳам одоб чегарасидан чиқмайди, сўз ва амал бирлигига риоя қилади. Яхши хулқ инсон ҳаётини осонлаштиради. Чунки яхши муомала ҳар қандай эшикни очади, ҳар қандай қалбни юмшатади. Яхши хулқли инсон жамоада тез қабул қилинади, унинг сўзига қулоқ солинади ва унга ишонилади.
Инсоннинг ташқи кўриниши ёки бойлиги вақт ўтиши билан ўзгариши мумкин, аммо яхши хулқи унинг обрўсини доимий сақлаб туради. Шу сабабли яхши хулқ инсон учун энг ишончли сармоядир. Яхши хулқ аввало оилада шаклланади. Ота-онанинг муомаласи, сўзи ва хулқи фарзанд учун энг катта намуна ҳисобланади. Агар оилада ҳурмат, меҳр ва сабр ҳукм сурса, бундай муҳитда ўсган фарзанд ҳам яхши хулқли бўлиб камол топади. Ота-она фарзандига насиҳат қилишдан кўра, аввало ўз хулқи билан ибрат бўлиши керак. Чунки бола кўпроқ кўрганини такрорлайди. Шу маънода, оила — яхши хулқ мактаби ҳисобланади. Жамиятнинг ривожи ҳам инсонларнинг хулқига бевосита боғлиқ. Яхши хулқли инсонлар кўп бўлган жамиятда адоват, низо ва адолатсизлик камаяди. Ўзаро ҳурмат ва ишонч мустаҳкамланади. Яхши хулқли фуқаро қонун-қоидаларга амал қилади, ўз бурчини виждонан бажаради. Бундай инсон жамият учун фойдали бўлади, бошқаларга ҳам ижобий таъсир кўрсатади.
Ёшлик — хулқ шаклланадиган энг муҳим даврдир. Бу даврда қандай одатлар шаклланса, инсон келажакда ҳам шу йўлдан боради. Шунинг учун ёшларни яхши хулқли, одобли ва масъулиятли қилиб тарбиялаш жуда муҳим. Яхши хулқли ёшлар илмга интилади, катталарни ҳурмат қилади, ўз олдига аниқ мақсад қўяди. Улар жамиятда ўз ўрнини топа оладиган, мустақил фикрлайдиган шахслар бўлиб етишади. Инсоннинг ҳақиқий гўзаллиги ташқи кўринишда эмас, балки унинг қалби ва хулқида намоён бўлади. Ширинсўз, очиқкўнгил, камтар инсонлар ҳар доим атрофидагиларнинг меҳрини қозонади. Яхши хулқ қалбга нур, ҳаётга маъно олиб киради. Яхши хулқ инсонни ички хотиржамликка олиб боради. Чунки у ҳеч кимга озор бермайди, виждони соф бўлади. Бу эса инсон учун энг катта бахтдир. Яхши хулқ ҳеч қачон жавобсиз қолмайди. Балки дарҳол эмас, аммо вақт ўтиб албатта ўз самарасини беради. Инсон қанчалик яхши хулқли бўлса, атрофида шунчалик кўп яхшиликлар пайдо бўлади. Яхши хулқ инсонга ишонч, ҳурмат ва дуоларни олиб келади. Бу эса ҳар қандай моддий бойликдан устун туради.
Яхши хулқ — инсон эга бўлиши мумкин бўлган энг катта ва энг қиммат бойликдир. Мол-дунё келади-кетади, аммо яхши хулқ инсонни ҳар қандай шароитда юксак қилади. Шунинг учун ҳар бир инсон ўз хулқини тарбия қилиши, уни яхшилаш устида доим ишлаши лозим. Яхши хулқ билан яшалган ҳаёт — мазмунли ва баракотли ҳаётдир.
Бекзоджон Халилов
Наманган шаҳар “Хомиддин қори” жоме
масжиди имом-ноиби