Tavakkul- islom dinidagi eng oliy fazilatlardan biridir. Bu so’zning ma’nosi, Allohning hukmiga to'liq ishonish, unda bo'lgan barcha ishlarni unga topshirish va faqatgina o'z imkoniyatlariga emas, balki Allohning qudratiga tayanishdir. Islomda tavakkul qilish, faqat Allohga bo'lgan chuqur e’tiqod va ishonchni talab qiladi. Bu maqolada tavakkulning ahamiyati, uning inson hayotidagi o'rni va Allohga tavakkul qilishning amaliy jihatlari haqida so'z yuritiladi.
Tavakkul qilish – bu o‘z maqsadiga erishish yo‘lida barcha harakatlarni amalga oshirgan holda, natijani Allohga topshirishdir. Bu, shuningdek, insonning o‘ziga berilgan imkoniyatlardan samarali foydalanish va oxir-oqibatda barcha ishlarini Allohning irodasiga qoldirishni bildiradi. Qur’oni Karimning bir necha oyatlarida Alloh taolo mo’minlarni tavakkul qilishga buyuradi. Xususan Alloh taolo Qurʼoni Karimda: “Mo’minlar faqat Allohgagina tavakkal qilsinlar” (Tag’obun surasi 13-oyat) deya marhamat qiladi. Bu oyat tavakkulning muhimligini va insonni barcha ishlarida Allohga ishonish kerakligini ta’kidlaydi.
Tavakkul qilish insonni ruhiy tinchlikka, hotirjamlikka va sabr-toqatga olib keladi. Tavakkulning asosi, Allohning har bir ishni eng yaxshi tarzda tashkil qilgani va uning irodasi orqali barcha narsalar sodir bo‘lishiga ishonishdir. Shunday qilib, tavakkul qilishda inson faqat o‘z harakatlariga ishonish bilan cheklanmaydi, balki uni Allohning qudratiga havola qiladi. Bu, ayniqsa, qiyin va murakkab vaziyatlarda, insonni tushkunlikka tushishdan saqlaydi va uni ijobiy fikrlashga undaydi.
Tavakkul qilishning yana bir muhim jihati, bu harakatni amalga oshirgan odamning qalbida umidning yashnashidir. Tavakkul qilinganda, inson barcha natijalarga qaramasdan, Allohning doimo yaxshilikni xohlashini tushunadi va bunga ishonadi. Bu esa insonning hayotida tasavvur qilib bo‘lmaydigan shodonlikni keltiradi.
Hayotdagi ko‘plab vaziyatlar, xususan, muammolar va qiyinchiliklar insonni qiyin tanlovlar oldiga qo‘yadi. Bunday paytlarda tavakkul qilish, insonni sabr qilishga undaydi va natijada, u o‘zining ruhiy salomatligini saqlab qoladi. O‘zini zo‘rg’a tutishga, har bir kichik detali haqida haddan tashqari qayg‘urishga va natijada stressga uchrashga hojat yo‘q. Tavakkul qilish, Allohning ilmi va qudrati bilan birga har bir qadamni ishonch bilan bosishni o’rgatadi.
Misol uchun, bir inson hayotida katta qarorlar qabul qilishi kerak bo‘lsa, masalan, ish joyini o‘zgartirish yoki yangi ishni boshlash kabi. Bunday holatlarda, tavakkul qilish, uning Allohga ishonch hosil qilishi va barcha qarorlaridan keyin natijani Allohga havola qilishi muhimdir. Bu holat faqat Allohning yordamiga tayanish va unga ishonish orqali amalga oshadi.
Tavakkulni hayotda tatbiq etish uchun bir necha muhim jihatlar mavjud:
Ishni to‘g‘ri niyat bilan boshlash Har bir ishni boshlashdan oldin niyatni to‘g‘ri qilish kerak. Niyat Allohning rizosini olish va yaxshilikni amalga oshirish bo‘lishi zarur. Bu, har bir ishda Allohni eslab, unga tavakkul qilishni boshlashga yordam beradi.
Harakat qilish Tavakkul qilish faqatgina duoga yoki istig‘for qilishdan iborat emas. Har bir inson o‘z imkoniyatlaridan foydalanib, to‘g‘ri yo‘lni tanlashi kerak. Harakatni amalga oshirgan inson, oxir-oqibatda tavakkul qila oladi.
Sabr qilish Hayotda yuz beradigan imtihonlar, qiyinchiliklar va muvaffaqiyatsizliklarga qarshi sabrli bo‘lish tavakkulning bir qismidir. Sabr qilish, Allohning irodasiga bo‘ysunish va uning barcha ishlarini yaxshilikka aylantirishga bo‘lgan ishonchni oshiradi.
Isonlar bilan maslahatlashish Inson hayotida muhim qarorlar qabul qilishda, tavakkul qilishning bir qismi sifatida, boshqa ishonchli insonlar bilan maslahatlashish ham zarur. Bu, to‘g‘ri yo‘lni topish va tavakkulni mustahkamlashga yordam beradi.
Duo qilish Tavakkul qilishda, shuningdek, Allohdan yordam so‘rash va Unga hamd aytish va shukr qilish muhimdir. Inson o‘zining harakatlariga Allohning rahmatini va yordamiga ehtiyoj sezgan holda duo qilish tavakkulning ajralmas qismidir.
Tavakkul – bu islomda Allohga to‘liq ishonish va uning yordamiga tayanishdir. Bu fazilat, har bir insonning hayotida qiyinchiliklarga duch kelganida yordam beradi va uni ruhiy salomatlikni saqlashga undaydi. Tavakkul qilish, nafaqat ruhiy tinchlikka olib keladi, balki hayotning har bir bosqichida Allohning qudratiga ishonchni oshiradi. Har bir ishni niyat qilgan holda, to‘g‘ri harakatlar orqali amalga oshirish va oxirida natijani Allohga topshirish tavakkulning muhim jihatlaridir. Tavakkul, insonning irodasini mustahkamlash va dunyoviy ishlarni Allohga topshirishda mukammal bir fazilatdir.
Alixon Nematxanov,
Namangan tumani "Beshkapa" jome
masjidi imom-noibi